Lê Văn Truyền, CLB Haikư Việt Hà Nội
Trước Tết Bính Ngọ tôi nhận được chùm 10 bài thơ haikư của tác giả Hạ Uyển và đã giới thiệu trên trang web: haikuviet.com của CLB HKV Hà Nội như thơ của một gương mặt mới trong những người yêu và sáng tác haikư.
Những ngày đầu tháng 4 năm nay, nhân dự một số sự kiện của Ngành Y Dược ở TP Huế, rất vui khi được hội ngộ với Chủ nhiệm CLB Haikư Cố đô Lê Bá Đức và một số bạn thơ xứ Huế, tôi được Hạ Uyển tặng 4 tập thơ xinh xắn: “Gọi nắng Xuân về” (2022), “Gởi lời cho gió” (2023), “Hương xưa mãi ngát” (4 – 2024) và tập thơ Haikư “Dưới lớp rêu xanh” (12 – 2024), tất cả đều do Nhà Xuất bản Thuận Hóa ấn hành.
Về Hà Nội, bận bịu với công việc chuyên môn mãi đến kỳ nghỉ lễ kéo dài năm nay, do tuổi tác không thể bắt “trend” với các bạn trẻ theo kiểu “một nửa Việt Nam đang ở Huế”, “một nửa của một nửa còn lại đang ở đền Hùng”, tôi lần giở và chậm rãi thưởng thức các tập thơ được tặng: 4 thi phẩm của Hạ Uyển, thi phẩm “Vọng nhớ giọt chiều” của thi hữu Bùi Văn Dũng, và đặc biệt tuyển tập “Khơi nguồn 4” của CLB thơ Haiku xứ Huế…
Tôi đặc biệt chú ý tập thơ “Hương xưa mãi ngát” (2024) là tuyển tập các bài thơ Đường Luật của Hạ Uyển mà như nhà thơ Mai Văn Hoan trong Lời giới thiệu đã nhận xét: “Trong các thể thơ, thể thất ngôn bát cú Đường Luật là thể thơ khó làm nhất. Dám thử bút bằng thể thơ thất ngôn bát cú Đường Luật phải là người tự tin và dũng cảm lắm!”. Và tôi nghĩ Hạ Uyển cũng là một người viết như thế.
Giới thiệu thi phẩm “Gửi lời cho gió” (2023), nhà thơ Mai Văn Hoan đã tinh tế phát hiện ra rằng Hạ Uyển, là một nhà thơ nữ nhưng đã xuất sắc “nhập vai một chàng trai đang yêu” để nhắn gửi với người mình yêu:
Dẫu mai đây tình mình chia đôi ngả
Mây có giăng, lá rụng ngập đường chiều
Lòng có buồn, em cảm thấy cô liêu
Xin em nhớ những ngày yêu thương đó
(Khi em đến)
Và nhà thơ Mai Văn Hoan cũng đã phải thốt lên lời tán thán: “Hiếm người phụ nữ làm thơ nhập vai giỏi như Hạ Uyển, phải hiểu cánh mày râu lắm chị mới nhập vai thuần thục như thế”. Tôi thì tôi muốn dùng “ngôn ngữ đường phố” của các “teen” thời nay để nói rằng Hạ Uyển đã “bóc phốt” được cánh đàn ông chúng ta. Chỉ là người tập viết và cảm nghiệm haikư trong hơn 10 năm qua, không dám lạm bàn về các thể thơ khác, tôi đành mượn lời của Nhà thơ Mai Văn Hoan để giới thiệu những thi phẩm của Hạ Uyển xuất bản trong những năm gần đây.
Khi thưởng thức thi phẩm “Dưới lớp rêu xanh” (2024), tập thơ haikư đầu tay của Hạ Uyển, tôi rất ngạc nhiên rằng dù mới tiếp cận thể thơ haikư chỉ trong mấy năm gần đây thôi, nữ tác giả đã có thể cho ra mắt bạn đọc một tập thơ gần 400 phiến khúc haikư cùng với 40 phiến khúc haikư – lục bát, một biến thể của thơ haikư Nhật Bản, khi du nhập vào Việt Nam.
Là một người mới làm quen với haikư trong hơn 10 năm qua, tôi rất thú vị khi thấy sức viết của Hạ Uyển trong thể thơ mới này. Trong “Lời ngỏ” ở đầu tập thơ, Hạ Uyển cho rằng những phiến khúc haikư của chị chỉ là những “ánh đom đóm giữa bầu trời với ngàn tinh tú tuyệt đẹp của thơ Haikư” nhưng theo tôi tinh tú thì ở trên bầu trời cao vòi vọi mà người trần chúng ta khó lòng với đến, còn những ánh đom đóm thì gần gũi với chúng ta và nhân thế biết bao nhiêu. Những phiến khúc haikư của Hạ Uyển luôn gắn liền với hình ảnh quê hương xứ Huế, với tình cảm và trăn trở đời thường của những con người, đặc biệt là những người phụ nữ Huế dịu dàng, thâm trầm, sâu lắng, giàu tình cảm trên mảnh đất Cố Đô một thời vàng son.
Vâng, Cố đô một thời vàng son đã qua, nhưng con người vẫn thế:
Vàng phai mấy độ / bước em qua phố / dáng Thu nghiêng sầu
Những nữ sinh xứ Huế:
Áo trắng không phai / đẹp hoài / mùa phượng ký ức
Vẫn những e ấp dịu dàng:
Duyên khởi tình chung / môi thơm e ấp / lòng vẫn ngại ngùng
Và tình cảm tha thiết gắn bó với quê hương, một vùng đất đầy nắng, gió, mưa lụt, bão bùng:
Muôn dặm sơn khê / ngoái nhìn đất mẹ / cố hương nghìn trùng
Vì rằng:
Mái nhà xưa / trải bao nắng mưa / nơi bình yên nhất
Và, vì ở đó, ta luôn luôn có mẹ:
Hơi ấm mẹ đâu / giàn trầu / hong sân lạnh
Mái tóc mẹ bạc phơ / nhuộm / bụi mờ năm tháng
Ở đó, có những người đã dạy ta bao tri thức và điều hay, lẽ phải, ươm mầm ước mơ ta:
Thầy giáo / sợi dây nối cánh diều / chở ước mơ
Bụi trắng vương / những mái tóc chuyển màu / hương đời thơm ngát
Nhưng, cũng như thiên nhiên, nhân sinh là cõi bất toàn: hạnh phúc đó rồi cách biệt, nhớ nhung và đau khổ đó:
Người đi bằn bặt / dạ thắt buốt Đông / bao giờ gặp nhau
Người đàn bà / thương giọt mưa Ngâu / ướt chiều
Và dù Xuân có đến cũng không xoa dịu được nỗi nhớ thương sâu lắng:
Mắt buồn / treo ngọn cây / Xuân muộn hao gầy
Hong môi gởi gió / tình nơi nao / Xuân nghẹn ngào
Nhưng rồi, người thơ bỗng tỉnh thức với quy luật “vô thường” của thế gới tự nhiên và cõi nhân sinh:
Gót trần phiêu lãng / đời áng mây trôi / đến rồi lại đi
Để tìm ra cho mình một triết lý sống an nhiên tự tại:
Nương thuyền Bát nhã / vô ngã vô vi / từ bi bác ái
Thơ haikư của Hạ Uyển kiệm từ, thường chỉ có 3 dòng với khoảng 8 đến 10 từ trong tiếng Việt, không như các nhà thơ haikư Việt thường viết đến 17 từ hoặc nhiều hơn (do tiếng Việt là ngôn ngữ đơn âm). Vì vậy, haikư Việt của Hạ Uyển ngắn gọn, súc tích nhưng vẫn hàm chứa được ý thơ cô đọng và dễ trực tiếp đi vào lòng người đọc.
Mong rằng thi ca nói chung và haikư của Hạ Uyển (Khu Vườn Mùa Hạ), người con của xứ Huế, sẽ là một khu vườn tràn đầy mầm xanh và hoa thơm rực rỡ, bừng nở dâng hương sắc cho đời.
Hà Nội, ngày giỗ Tổ Hùng Vương, 2026
LVT
