Đêm trăng
tiếng nước
bóng người nhấp nhô
Khi viết phiến khúc haikư này tôi chỉ nghĩ đơn giản là để ghi lại ký ức về những đêm trăng đã đi qua cuộc đời tôi. Đó là các hình ảnh nhấp nhô của bà con nông dân tát nước dưới trăng khuya; là dáng thoăn thoắt của các cô thôn nữ quê tôi gánh nước từ các giếng làng; là dáng chèo nghiêng nghiêng của cô lái đò trên sông; là bóng các bạn nữ cùng trường tắm bên bờ giếng, là cái khỏa chân bên cầu ao của cô hàng xóm đi chơi khuya về… Rồi mỗi âm thanh hay “tiếng nước” gắn với mỗi hình ảnh trên đây cứ từng cặp lần lượt hiện về sao mà thân thương, gần gũi. Tôi rất vui vì hình ảnh đêm trăng của cả vùng nông thôn Việt Nam đã được gói lại trong mấy câu, hay đúng hơn là chỉ trong mấy chữ.
Thế nhưng, khi tôi đọc bài này cho anh Lê Chiêu Phùng, nhà báo, người làng tôi hiện đang sống ở Đồng Hới thì anh cười ầm lên và phán rằng, hai chữ “nhấp nhô” là hình ảnh chàng trai mới lớn thập thò nhìn trộm ai đó tắm dưới ánh trăng, hay cao hơn, sâu hơn là hình ảnh của tình yêu nam nữ… Anh nói khác với những gì tôi nghĩ ban đầu, nhưng thấy cũng có lý nên tôi gật gù tán thưởng.
Có lần trò chuyện với anh Lê Minh Thắng, tác giả tập thơ “Hai mươi bốn chữ cái”, cũng là người làng tôi, hiện đang là giảng viên trường Đại học Quảng Bình, tôi lại thêm một bất ngờ nữa khi nghe anh nói thích bài này vì hai từ “Đêm trăng” gợi ra được cái ước mơ có một cuộc sống hòa bình, no đủ, còn mấy từ sau là nỗi khắc khoải, là sự lam lũ, nhấp nhô tìm kiếm từng miếng ăn, nhấp nhô những mái nhà cao, thấp, nhấp nhô trong phân hóa giàu nghèo, nông thôn, thành thị… Thật là thú vị về suy nghĩ và sự liên tưởng của anh.
Tưởng chỉ đến thế là cùng, nhưng gần đây, bài thơ đã được nhà thư pháp Thanh Tùng (Ngẫu Thư) họa chữ, tôi lại thêm một ngạc nhiên nữa khi nghe anh trầm ngâm nói rằng, bài thơ làm người đọc liên tưởng đến hình tượng những mái đầu nhấp nhô của đoàn Vệ quốc quân nghe theo tiếng gọi của đất nước hành quân dưới đêm trăng.
Và tôi hiểu sâu hơn rằng, thể thơ haikư rất đa nghĩa, có những nghĩa ngoài suy nghĩ của người viết ra nó. Người đọc haikư cũng chính là một nhà thơ haikư.
Xin cám ơn nhà báo Lê Chiêu Phùng, nhà khoa học Lê Minh Thắng và nhà thư pháp Nguyễn Thanh Tùng (Ngẫu Thư).
Lưu Đức Hải
