Chỉ vào khoảng trống- Nguyễn Thánh Ngã

Khoảng trống là khoảng trống.

Nhưng chẳng là khoảng trống.

Ngón tay em bé, như ngón tay Phật chỉ mặt trăng không khác. Bởi thế Phương viết:

Chỉ vào khoảng trống

ngón tay em bé

bầy sẻ chợt bay

Ta chợt ngộ cái khoảng trống ghê gớm, sau khi bầy sẻ bay lên. Đó là gì? Là sự hóa hiện này:

Rời cành

cô bé hóa thành

bông hoa vừa hái

Thế giới tưởng tượng – phi tưởng tượng kinh hoàng trong thơ Phương. Vừa đó cũng vừa quá khứ, điều này nói lên sự biến ảo của haiku là vô cùng tận. Chúng ta – những người chơi thơ haiku đang cầm những con chữ thần đạo.

Tu thân cũng là tu tự.

Đạt được thần thông hay không, là do tu luyện con chữ. Đinh Trần Phương đã đạt một cảnh giới ban sơ, mà anh tạm gọi là cảnh giới của sự rung động như đã chia làm ba phần: tưởng tượng – rung động – im lặng. Đó là hành trình thơ, đi về xứ khác:

Ngăn bàn đóng lại

từ trong vân gỗ

nở hoa

Trong cách dùng từ thì “nở hoa” là bình thường, thậm chí là sáo mòn ở một số hình thức. Nhưng khi đặt ở văn cảnh này, thì nở hoa thật rung động! Ấy là những vân gỗ, là hoa trong hoa. Khi đóng lại chiếc ngăn kéo ngôn ngữ, sự lắm điều, để im lặng tự nói.

Thơ cũng là quá khứ. Không thể chối cãi quá khứ, dù chúng ta nhớ hay không, thì quá khứ vẫn hiện hữu như “hai đám mây”:

Hai quá khứ

nằm như hai đám mây

chạm vào nhau

Thế nào là hai quá khứ? Đó là quá khứ của thiện, và quá khứ của ác. Thiện ác đều chứa nhiều dữ lượng để hình thành nhân quả, như hai đám mây tích điện, chạm vào nhau là sấm sét. Từ tiếng nổ vang rền, con người cảm thấy sợ hãi, dùng nghi lễ để tôn vinh vị thần sấm, thần sét. Nhưng cũng chính trong sợ hãi con người thông minh tìm cách chế ngự thiên nhiên.

Thơ mở ra “giấc mơ của bàn tay” thông thái. Bàn tay cầm mặt trời, ngậm mặt trời, như đỉnh Phú Sĩ được coi là quê hương của các vị thần:

Ngậm mặt trời

Fuji hực đỏ

trùng mây phun trào

Mây phun trào năng lượng, thơ phun trào tư tưởng. Đỉnh núi tư tưởng ấy đã sinh ra Basho, Shiki, Buson, Ryokan, Joso vv… Tức đã sinh ra thơ haiku trên đất mặt trời mọc, phun trào đi khắp thế giới. Giấc mơ của Haijin Đinh Trần Phương cũng được phun trào chất thi sĩ. Phải chăng giấc của nghệ thuật khơi gợi, nghệ thuật của tiếng nói của bàn tay im lặng ám vào:

Ông già cúi nhặt

một điều gì đấy

như là hư không

Thế đấy, để hiểu được haiku, chúng ta đều là ông già. Bàn tay là thơ, viết những điều “cúi nhặt”. Thơ là “một điều gì đấy”, rất lặng im! Lặng im như hư không. Thơ là hư không khi “chỉ vào khoảng trống”. Sự lặng im của im lặng vĩ đại. Rung động khắp ba ngàn thế giới…

Nhưng đâu đó, giữa hư không vẫn còn:

Bóng người ngư phủ

một mặt trời buồn

vớt trong mắt cá

Ôi bài thơ tuyệt hay, đã làm kinh động ba cõi. Chúng ta chỉ là những chiếc bóng ngư phủ, vớt mặt trời buồn trong mắt cá ứa lệ mà thôi…

NTN

 

Bài viết khác

Tác giả: Haiku Việt

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *