Nhóm bút Haiku Đất Cảng giao lưu văn nghệ nhớ Trịnh Công Sơn

Chủ nhật ngày 1/4/2018, tại tao đàn số 71 Trần Khánh Dư, TP Hải Phòng; Đại diện Nhóm bút Haiku Đất Cảng đã có cuộc giao lưu văn nghệ kỷ niệm 17 năm ngày mất nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

alt

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sinh ngày 28/2/1939 tại Buôn Ma Thuột, Đăklăk; mất ngày 1/4/2001 (62 tuổi) tại TP Hồ Chí Minh. Ông là một nhạc sĩ, nhạc công, ca sĩ; ngoài ra ông còn vẽ tranh và sáng tác thơ. Các ca khúc nổi tiếng do ông sáng tác: Diễm xưa, Biển nhớ, Cát bụi, Hạ trắng, Tuổi đá buồn, Một cõi đi về, Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui, Nhớ mùa thu Hà Nội, Nối vòng tay lớn, Huế- Sài Gòn- Hà Nội, Trường ca Đóa hoa vô thường…

alt

17 năm kể từ ngày nhạc sĩ Trịnh Công Sơn rời xa cõi tạm (1/4/2001- 1/4/2018), chúng ta ngồi cùng nhau nhớ về Trịnh Công Sơn và hát những ca khúc do Trịnh Công Sơn sáng tác. Trong sự nghiệp âm nhạc, ông đã sáng tác trên 600 tác phẩm, phần lớn là tình ca. Nhạc của Trịnh Công Sơn được rất nhiều ca sĩ thể hiện, nhưng thành công hơn cả là Khánh Ly.

Một số bài hát của Trịnh Công Sơn đã đến với công chúng Nhật Bản từ những năm 1970, và hiện nay công chúng Nhật Bản cũng rất mến mộ nhạc Trịnh. Ông tâm sự: "Tôi chỉ là một người hát rong đi qua miền đất này để hát lên những linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo...".

MT

Giao lưu gặp gỡ Ban'ya Natsuishi

Haijin Trần Hữu Hiền với kỷ niệm giao lưu gặp gỡ Haijin Ban'ya Natsuishi- Chủ tịch Hiệp hội Haiku thế giới, tại Tokyo vào năm 2016

alt
Trao quà ông Đinh Nhật Hạnh gửi Ban’ya.

Trần Hữu Hiền tâm sự: Mình vừa đi tour về, ảnh mời mình uống rượu vang.

Mình bảo đủ rồi nhưng anh ý bảo phải nửa lít thứ 2 cho đều!

Chia tay sau khi hết 1 lít rượu vang!

HKV

Lễ hội Hoa Anh Đào Hải Phòng 2018

Tối ngày 24/3/2018 tại quảng trường Nhà hát lớn thành phố Hải Phòng đã diễn ra khai mạc chương trình giao lưu văn hóa Việt Nhật và Lễ hội Hoa Anh Đào trưng bày hơn 7.000 cành hoa anh đào của Công ty CP Tiến bộ Quốc tế AIC tặng thành phố Hải Phòng.

alt

Thông qua hoạt động giao lưu văn hóa Nhật Bản và Triển lãm Hoa Anh Đào tại Hải Phòng, góp phần tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá hình ảnh, tiềm năng, thế mạnh kinh tế, văn hóa, du lịch của thành phố Hải Phòng đến với nhân dân Nhật Bản; về những nét đẹp văn hóa, đất nước và con người Nhật Bản với người dân Hải Phòng. Trong khuôn khổ các hoạt động giao lưu văn hóa Nhật Bản tại Hải Phòng, chương trình Tọa đàm, trao đổi hợp tác xúc tiến đầu tư, du lịch giữa doanh nghiệp Hải Phòng và doanh nghiệp các tỉnh, thành phố của Nhật Bản được tổ chức vào chiều 24/3 với nội dung trao đổi kinh nghiệm và hợp tác xúc tiến đầu tư thuộc các lĩnh vực văn hóa, kinh tế, du lịch giữa doanh nghiệp Hải Phòng và doanh nghiệp các tỉnh, thành phố của Nhật Bản. Đây là lần thứ hai Lễ hội Hoa Anh Đào Nhật Bản được tổ chức tại Hải Phòng. Đồng thời, cũng là hoạt động văn hóa hưởng ứng, chào mừng Lễ hội Hoa Phượng Đỏ Hải Phòng năm 2018, kỷ niệm 63 năm Ngày giải phóng Hải Phòng và kỷ niệm 45 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam- Nhật Bản.

MT

Giao lưu thơ nhạc “Nguyên Tiêu Đất Cảng”

Tối thứ sáu ngày 2/3/2018 tức Rằm Tháng Giêng Mậu Tuất; tại hội trường tầng 1 Cung Văn hóa LĐHN Việt Tiệp số 53 Lạch Tray, Hải Phòng; đã diễn ra giao lưu thơ nhạc “Nguyên Tiêu Đất Cảng” hưởng ứng Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 16 tại Hải Phòng.

alt

Tham dự chương trình có ông Nguyễn Văn Loan- VP UBND TP HP; Nhà thư pháp Lê Thiên Lý- Chủ tịch CLB Thư pháp Hải Phòng; Lãnh đạo Cung Văn hóa LĐHN Việt Tiệp; CLB Thơ Việt Tiệp; CLB ca nhạc Hoa Biển; Đại diện các CLB trực thuộc Cung Văn hóa; Các nhà thơ, nghệ sĩ, ca sĩ cùng đông đảo bạn yêu thơ; Đài PTTH Hải Phòng tham dự ghi hình và đưa tin. Sau bài phát biểu khai mạc của nhà thơ Minh Trí- Chủ nhiệm CLB Thơ Việt Tiệp, Trưởng nhóm bút Haiku Đất Cảng; ông Vũ Thanh Sơn- Phó Giám đốc Cung Văn hóa LĐHN Việt Tiệp đã có bài phát biểu chào mừng; Hội thơ cùng nghe lại bài thơ “Nguyên Tiêu” sáng tác của Hồ Chủ Tịch do Ns Kim Dung thể hiện. Một chương trình giao lưu thơ nhạc đã diễn ra vui vẻ, đầm ấm. Đó là những bài hát, điệu múa, bài thơ do hội viên CLB sáng tác và thể hiện ca ngợi tình yêu mùa xuân, ca ngợi người lao động, ca ngợi quê hương đất nước và thành phố đang từng ngày đổi mới. Chương trình đã để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng người tham dự.

VT

Bút nhóm Haiku Đất Cảng tham dự Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 16 tại Hải Phòng

Sáng ngày 1/3/2018 tức ngày 14 tháng Giêng năm Mậu Tuất, tại khu di tích lịch sử Bạch Đằng Giang, TT Minh Đức, huyện Thủy Nguyên; Bút nhóm Haiku Đất Cảng đã tham dự Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 16 tại Hải Phòng do Hội Liên hiệp VHNT kết hợp với Công ty Xi măng Vicem Hải Phòng và BQL Khu di tích Bạch Đằng Giang kết hợp tổ chức.

alt

Trước khi diễn ra chương trình, BTC đã làm lễ dâng hương tại Khu tượng đài di tích Bạch Đằng Giang. Sau bài phát biểu khai mạc của NBK Tô Hoàng Vũ- Chủ tịch Hội LH VHNT Hải Phòng; Nhà văn Tùng Điển- Phó Chủ tịch TT Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam đã có bài phát biểu chào mừng. Chủ tịch Hội LH VHNT HP đã trao thẻ, huy hiệu cho 27 VNS được kết nạp trở thành Hội viên Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng. Ông Nguyễn Hữu Doãn- Ủy viên BTV, trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy đã lên đánh trống khai mạc hội thơ. Hội thơ đã nghe bài thơ “Nguyên Tiêu” của Hồ Chủ tịch; Thơ Thần của Lý Thường Kiệt và Phú Sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu do các nghệ sĩ thể hiện. Một chương trình giao lưu thơ nhạc đã diễn ra vui vẻ, đầm ấm. Đặc biệt trong chương trình, công chúng yêu thơ đã giao lưu với các Nhà thơ Việt Nam đến từ Hà Nội là Nguyễn Tùng Linh, Nguyễn Việt Chiến, Đặng Huy Giang… Được các Nhà thư pháp Hải Phòng cho chữ đầu xuân. Chương trình đã để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng người tham dự.

MT

Giao lưu thơ nhạc đón xuân và ra mắt tập thơ “Thu xa"”

Ngày 10/2/2018, tức 25 Tết Mậu Tuất 2018, tại hội quán Vân Hồ số 2B Hoa Lư, quận Hai Bà Trưng, TP Hà Nội; đã diễn ra chương trình giao lưu thơ nhạc và ra mắt tập thơ “Thu xa” của tác giả Nguyễn Bá Đức.

alt

Tác giả Nguyễn Bá Đức sinh năm 1947, ông nguyên là Giám đốc Bệnh viện K- Bộ Y tế; Phó Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam; Giáo sư, Tiến sĩ Y khoa, Thầy thuốc Nhân dân. Ông đã xuất bản các cuốn sách: Nhật ký và đối thoại- NXB Văn hóa TT 2011; Mùa xuân cuộc đời- NXB Hội Nhà văn 2012; Điều kỳ diệu- NXB Hội Nhà văn 2013; Hoa và Người- NXB Văn học 2014; Bóng Thời Gian- NXB Văn học 2015; Quà tặng- NXB Hội Nhà văn 2016; Cây và người- NXB Hội Nhà văn 2017.

Tập thơ “Thu xa”- NXB Hội Nhà văn 2018 của tác giả Nguyễn Bá Đức tập hợp 50 bài thơ là những xúc cảm quá khứ và hiện tại của tác giả: Viết cho em mùa thu nữa đã qua/ Chỉ còn lại mình anh và nỗi nhớ/ Nhớ thu xưa tuổi thanh xuân hăm hở/ Bước chân vào đời, tấm áo phong phanh… Cũng trong chương trình, sau phần tự bạch của tác giả, các bạn thơ đã phát biểu cảm nhận về tập thơ “Thu xa” cũng như giao lưu hát và đọc thơ. Chương trình đã để lại những ấn tượng tốt đẹp trong lòng người tham dự.

Minh Trí

Ngày hội bóng của toàn dân tộc Việt

Tiếng còi trọng tài chấm dứt trận cầu chung kết giải U 23 châu Á , tại sân vận động Thường Châu ( Trung Quốc ), giữa đội tuyển Việt Nam và Uzbekistan, chiều ngày 27 / 01 / 2018, vừa vang lên, thì cả nước ta vỡ òa lên một cảm xúc thật khó tả mà cả 100 năm qua chưa từng có.

alt

Cảm xúc tôt độ của phấn khích ! Cảm xúc tràn ngập của hân hoan ! Cảm xúc tuyệt vời của tự hào. Tuy có một chút nuối tiếc : giá như mà..., giá như mà....Nhưng niềm nuối tiếc đó vẫn bị trùm lấp bởi những tình cảm mãnh liệt của phấn khích, hân hoan và tự hào.

Không phấn khích sao được, khi đội tuyển U 23 việt Nam chúng ta đạt ngôi vị Á quân - huy chương bạc của một giải đấu mang tầm vóc châu lục !

Không hân hoan sao được, khi mà đội U 23 Việt Nam đã cầm hòa 2-2 với U 23 Uzbekistan ở hai hiệp đấu chính với 90 phút thi đấu trong tuyết lạnh. Và chỉ chịu thua đối phương 0 - 1 ở hiệp đấu phụ. Trong khi đó, cũng trong giải đấu này, các cường quốc bóng đá của châu Á như U 23 Nhật Bản đã thua 0 - 4 trước U 23 Uzbekistan ở vòng lọai và U 23 Hàn quốc đã thua U 23 Uzbekistan 1-4 ở vòng tứ kết.

Không tự hào sao được, khi ngoài giải Á quân - huy chương Bạc, U 23 Việt Nam còn đoạt giải phong cách Fair Play.

Cả nước và gia đình đã mở rộng vòng tay, cùng cở đỏ và hoa tươi, cùng lời ca tiếng hát và reo hò, với nụ cười và nước mắt, để đón U 23 trở về Tổ quốc . Trong lòng dân tộc Việt Nam hôm nay và mai sau, các cầu thủ U 23 năm 2018 là những Anh hùng

Phương Trung

Hương Ngọc Lan

Con cứ nhớ mãi lần gặp thầy ở nơi sơ tán. Ấy là khoảng năm 1968. Chiều rồi.Con mải đạp xe về nhà mình. Một thoáng ngỡ ngàng...ai như thầy giáo của con thưở cấp một. Như có linh tính mách bảo, con vội vã quay xe trở lại.Một cụ già chống chiếc ba-toong đang bước đi chậm chạp. Con đỗ xe bên thầy. Một cái giật mình của thầy trước sự đường đột khi có người áp xe vào tận nơi giữa một con đường quê lúc chiều tối.Cái giật mình ấy làm con nhớ mãi và ân hận nữa. Con hỏi :"Thưa thầy, thầy còn nhớ con không ạ?".Thầy ngước nhìn con với cặp mắt đục và buồn buồn của người già :"Xin lỗi! Anh thông cảm.Mấy năm vừa rồi, tôi gặp nhiều chuyện buồn.Hơn nữa căn bệnh người già, nên dạo này trí nhớ của tôi đã kém đi nhiều...".
Con thật là người vô tâm và vô lí phải không thầy.Sao con lại dám đòi hỏi thầy phải nhớ cậu học trò của thầy, đã hơn chục năm qua.Con nắm chặt tay thầy và hối hả trong niềm xúc động :"Thưa thầy! Con là Trần Quốc Trung, là học trò của thầy hồi lớp 1C trường Trần Quốc Toản đây ạ!".Thầy lặng đi một chút rồi bỗng như reo lên"Thầy nhớ rồi! Thầy nhớ ra rối! Anh đã đến nhà thầy để nhận giấy khen của nhà trường phải không?".
Con nhắc lại kỉ niệm từ cái thưở còn là chú nhóc.Nhà thầy ở phố Hàng Song.Thầy hẹn con đến nhà thầy để lấy giấy khen vì hồi ấy con được là "Cán bộ lớp".Vào nhà thầy, qua một khoảng sân rộng và con nhớ mãi mùi hương thoang thoảng của cây ngọc lan...

alt

Cho mãi đến bốn năm sau, khi cuộc chiến tranh chống Mĩ tạm ngưng, mọi người lần lượt kéo nhau về Thành phố.Một dịp gần Tết,tôi mới trở lại thăm thầy. Tôi mang theo chục bánh cốm Hàng Than từ Hà Nội về. Tôi thầm nhủ: gọi là chút quà đặc sản Hà Nội biếu thầy.
Tôi bấm chuông căn nhà số... phố Hàng Song năm nào mà nhớ mãi hồi ấy,thầy ra tận cửa đón tôi.Thầy lại cho tôi ăn chuối Ngự- món đặc sản Quê tôi,thời xa xưa để tiến Vua.
"Cậu tìm ai?".Tôi chợt giật mình Một bà già mở cửa và hỏi tôi. Tôi hỏi lại:"Bà làm ơn cho hỏi thầy giáo Cương có nhà không a?" Bà lão nhìn tôi như ngơ ngác:"Thế cậu không biết gì à? Cụ giáo Cương đã mất từ hai năm nay rồi.Nhà này các con cụ giáo đã bán cho con trai tôi rồi.Sau khi bán nhà,họ đã chuyển lên Hà Nội từ năm ngoái".
Tôi đứng lặng.Cũng chẳng cất nổi mồm miệng mà chào và cảm ơn bà lão. Chục đồng bánh cốm bỗng bẽ bàng trên tay.Tôi chợt thoảng nghe trong gió mùi hương ngọc lan. Chao ôi! Hương lan tỏa lan dịu nhẹ giữa khoảng sân vườn thoáng rộng nhà thầy.
Tôi cất tiếng gọi thầm giữa dòng người qua lại, chuẩn bị đón xuân: Thầy ơi!...

Trần Năng Tĩnh

Gặp gỡ các nhà thơ Haiku nước ngoài tại Hà Nội- Nghiêm Xuân Đức

Trong thời gian vừa qua, CLB Haiku Hà Nội đã có một số buổi nói chuyện với các haijin nước ngoài khi họ tình cờ có mặt tại Hà Nội và ngỏ ý muốn giao lưu với các haijin Việt Nam. Những lần gặp gỡ đó đều được tổ chức tại nhà riêng của Chủ nhiệm Đinh Nhật Hạnh, sau đây xin tóm tắt lại.

alt

Họp mặt với bạn Jérôme Meesen

Phía Việt Nam có các haijin Đinh Nhật Hạnh, Lê Đăng Hoan và Nghiêm Xuân Đức, ngôn ngữ giao lưu là tiếng Pháp. Jérôme Meessen là một kỹ sư người Bỉ, chuyên gia cố vấn của Cơ quan Phát triển Bỉ, làm việc ngắn hạn tại Việt Nam. Ông viết bằng tiếng Pháp và không nhận mình là người chuyên làm thơ Haiku, nhưng thường viết lẫn các khổ thơ Haiku trong các bài thơ khác và cả trong các bài văn xuôi, nhật ký, tùy bút của mình. Đây là một quan điểm sử dụng và sáng tác thơ Haiku rất riêng biệt, nên tìm hiểu và giới thiệu cho các nhà thơ Việt Nam. Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi không giới thiệu cả bài thơ hoặc cả bài văn dài của ông mà chỉ trích ra các đoạn thơ “giống như” Haiku để mọi người tham khảo.

Ta thấy các đoạn thơ này có một số đặc điểm chung của thơ Haiku do các tác giả phương Tây viết: cấu trúc 3 dòng; không có tiêu đề; không vần; không theo công thức 5-7-5. Các câu thơ thường rất ngắn, chỉ có vài từ, nhưng cũng có câu dài hàng chục từ; không triệt để loại bỏ các hư từ (tính từ, liên từ, giới từ…). Xin tạm dịch vài đoạn thơ để bạn đọc cùng thưởng thức:

Buffles au regard doux / puissance boueuse / cornes en arcs de lune

Những con trâu với cái nhìn hiền dịu

sức mạnh bùn lầy

sừng hình cung trăng

Sueur et troncs d’arbres / fleurs et cris perdus des écureuils / dont on ne sait rien d’autre que les “toc-toc-toc” et leur résonnance

Mồ hôi và những thân cây

hoa và tiếng kêu tuyệt vọng của những con sóc

mà ta chẳng biết gì khác ngoài tiếng “cốc-cốc-cốc” và âm vọng lại

Boire, boire, boire / de l’eau, de l’alcool de riz et / le paysage

Uống, uống, uống

nước, rượu gạo và

phong cảnh


Họp mặt với nhà thơ James Shea

Nhà thơ James Shea là PGS. Văn học của Đại học Hong Kong (Assistant Professor - Faculty of Arts - Department of Humanities and Creative Writing - Hong Kong Baptist University). Ông đã từng giảng dạy văn học tại các trường Đại học Chicago, Nebraska, và đã xuất bản 3 tập thơ bằng tiếng Anh: Ngôi sao trong mắt (Star in the Eye - 2008), Trình diễn của không khí và nước (Air and Water Show - 2013), Cuốn truyện đánh mất (The Lost Novel - 2014).

Các lĩnh vực giảng dạy của James Shea: cách làm thơ; thơ ca Mỹ cận đại và hiện đại; văn học Nhật Bản hiện đại; dịch văn học; viết sáng tạo… Ông đã được giải thưởng Dạy giỏi của Trung tâm thơ ca Chicago (Award for Excellence in Teaching - The Poetry Center of Chicago).

Ông có thể nói được tiếng Nhật, nhưng cuộc trao đổi đã diễn ra bằng tiếng Anh. Các nhà thơ Việt Nam hoặc nói trực tiếp bằng tiếng Anh hoặc có sự hỗ trợ của ông Trần Hữu Hiển, giảng viên tiếng Anh của Đại học Quốc gia và bạn Đinh Nhật Minh, cháu của nhà thơ Đinh Nhật Hạnh.

Nội dung buổi trao đổi gồm các câu hỏi - đáp của cả hai bên về thơ Haiku. Chúng tôi chỉ tóm tắt vài vấn đề chính do James Shea nêu lên:

- Thơ Haiku rất phổ biến ở Mỹ, gần như mọi người đều biết về thơ Haiku nhưng việc làm thơ Haiku lại chỉ giới hạn trong nội bộ các nhà thơ Haiku. Thơ Haiku có ảnh hưởng lớn đến thơ hiện đại Mỹ. Ở Mỹ, thơ Haiku có được dạy ở trường phổ thông nhưng chỉ cho lứa tuổi nhỏ, chủ yếu để giúp phát triển ngôn ngữ và học về thiên nhiên. Ở các trường Đại học văn học, thơ Haiku được dạy như phương tiện để viết ngắn gọn hàm xúc, sáng tạo và thiết lập khả năng sử dụng hình ảnh.

- Thơ Haiku ở Mỹ được viết thành 3 dòng, nhưng có người viết thành 2 dòng hoặc 4 dòng, hay 1 dòng với các dấu gạch chéo. Vấn đề không ở số dòng mà là ở tinh thần Haiku. Người Nhật cũng có nhiều cách viết, trước đây họ viết thành 1 dòng dọc như chữ Hán với các từ ngắt kireji; ngày nay họ lại viết ngang thành 3 dòng và đọc từ trái sang phải như phương Tây, hoặc chỉ 1 dòng nhưng có thể không dùng từ ngắt kireji mà thay vào đó là các dấu gạch chéo.

- Thơ Haiku ở Mỹ không có từ chỉ mùa (quý ngữ - kigo). Với người Mỹ, hoa cúc không tượng trưng cho mùa thu vì họ đã trồng được hoa cúc quanh năm từ lâu rồi. Vả lại thiên nhiên ở Mỹ không giống ở Nhật, nên kigo không có ý nghĩa thực tế.

- Thơ Haiku ở Mỹ không có tiêu đề, không vần và không theo cấu trúc 5-7-5. Tuy vậy, nhiều nhà thơ Mỹ vẫn viết các khổ thơ Haiku nối nhau và có tiêu đề chung cho bài thơ nhiều khổ ấy.

Thơ Haiku trích dịch từ tập thơ The lost novel

The lost novel là tập thơ 72 trang, gồm nhiều bài thơ của James Shea, xuất bản năm 2014. Đó là những bài thơ không vần rất đa dạng, hiện đại, trừu tượng và bí hiểm, có bài chỉ 2 câu, có bài dài hơn nhưng đa phần không quá 1 trang, các câu thơ đều ngắn chỉ khoảng vài từ. Ngay ở trang bìa, Graham Foust[1] đã giới thiệu: “Gồm các phần ngang nhau của xúc động sâu sắc và vui thú nặng nề, tập thơ The lost novel được tạo nên để đạt tới thực tế về tấm gương luôn vỡ mà ta gọi là thế giới. Hãy xem và chú ý: James Shea chính là James Shea của thơ ca.”

Sự đa dạng kỳ lạ của thơ James Shea rất khó mô tả, có khi nó là hàng trang văn xuôi, hoặc những bài thơ có đánh số, có khi là vài câu thơ rời rạc hoặc cả dạng thơ mang hình thức nhiều lựa chọn (multiple choices). Sau đây là vài thí dụ cho dạng thơ nhiều lựa chọn:

Multiple Choices (Nhiều lựa chọn)

A. A lily trains a lily.

B. A lily trains a grass blade.

C. A grass blade trains a lily.

D. A lily trains a blade[2].


A. Hoa huệ đào tạo hoa huệ.

B. Hoa huệ đào tạo lá cỏ.

C. Lá cỏ đào tạo hoa huệ.

D. Hoa huệ đào tạo phiến lá.


A. Start your gardens!

B. Vindication touches the demon.

C. Mend a minute on the evening star.

D. God’s immeasurable diameter provides one miracle each.


A. Hãy bắt đầu các vườn nhà anh đi!

B. Sự bào chữa động chạm đến quỷ.

C. Hãy vá một phút vào sao hôm.

D. Đường kính vô biên của Chúa Trời đã cho mỗi thứ một phép màu.

A. It’s the sound of the absence of sound.

B. It’s not soundlessness.

C. It’s the decay after hitting the whole note.

D. It’s the sound of being heard

A. Đó là âm thanh của sự vắng bặt âm thanh.

B. Đó không phải là sự bặt âm.

C. Đó là sự suy sụp sau khi gõ trúng toàn bộ nốt nhạc.

D. Đó là âm thanh của sự được nghe.

Chúng tôi không có ý định giới thiệu nhiều về thơ của James Shea nói chung, mà tập trung tìm hiểu xu thế sáng tác thơ Haiku của ông và đối chiếu với những lời ông phát biểu trong cuộc trao đổi. Dưới đây là phần trích dịch các bài thơ Haiku của James Shea trong tập The lost novel. Các bài thơ Haiku chỉ là số nhỏ lẫn lộn trong các bài thơ đa dạng khác.

Birthmark’d face

1.

One monsoon ends,

Its after-water rains

From the winded  leaves.


2.

One accident runs

Deep inside me, carries

my organs in a sack.


3.

One street owes itself

to another street,

One tree owes another.

Mặt có vết chàm

1.

Một mùa mưa qua,

Những cơn mưa sau khi có nước

Từ những chiếc lá tàn hơi.


2.

Một tai nạn xảy ra

Sâu thẳm trong tôi, đã bỏ

các tạng phủ tôi vào bao tải.


3.

Một đường phố tự nó mang nợ

đường phố khác,

Một cây nợ một cây.


Plato’s balls

1.

The foundation of my home

required brace and poured concrete,

measurement that preceded me.

2.

It was one of those a priory things

when you know what you’re not supposed to do

before you go ahead and do it.


3.

A spokeman for the dictionary,

I heard you say something recently

and I want to make it permanent.

Những quả bóng của Platon[3]


1.

Nền móng của nhà tôi

đòi hỏi trụ chống và đổ bê tông,

khuôn khổ này có trước tôi.


2.

Đó là một trong những điều tiên quyết

khi bạn biết điều gì bạn chẳng nên làm

trước khi bạn tiến lên và làm điều ấy.


3.

Một người phát ngôn của cuốn từ điển,

Tôi nghe bạn nói điều gì đó gần đây

và tôi muốn làm nó thành lâu bền.

Một vài nhận xét về cách làm thơ Haiku của James Shea: Các khổ thơ đều gồm 3 dòng; không vần; không theo cấu trúc 5-7-5; không có quý ngữ và từ ngắt hay dấu ngắt; các câu thơ đều ngắn, chỉ vài từ; rất hạn chế dùng hư từ (tính từ, trạng từ…); mỗi khổ thơ 3 dòng đều được đánh số 1-2-3…; nhiều khổ thơ 3 dòng tạo thành một bài thơ có tiêu đề chung; các tứ thơ không chỉ là những hình ảnh, sự vật thoáng hiện như nhiều nhà thơ Haiku thường làm mà có thể là các ý nghĩ, các tư tưởng trừu tượng.

Trên đây là đôi dòng ghi lại những gặp gỡ giữa các thành viên CLB Haiku Hà Nội với một số haijin nước ngoài. Mong cho những cuộc trao đổi bổ ích như thế sẽ ngày càng nhiều hơn.

NXĐ

Đôi bờ xa lắc, ai bắc cầu thơ

Nhân kỷ niệm Đại lễ Kỷ niệm 1.000 năm Thăng long-Hà Nội,CLB Haiku Việt Hà Nội mở Quán thơ Haiku Việt trong khuôn viên Văn Miếu-Quốc Tử Giám theo thường lệ hàng năm đúng Rằm Nguyên Tiêu.

alt

Năm ấy,ngày ấy cũng khai mạc Đại hội Liên hoan THƠ Châu Á-Thái bình dương lần thứ I tại Hà Nội.Ai ngờ ngày Rằm năm 2012 đó cũng là ngày lịch sử, trọng đại với chúng tôi-những hội viên Haiku Việt mới thành lập Câu lạc bộ được 3 năm.Thời tiết năm ấy mưa nhiều;đêm Mười bốn cứ rả rích tận sáng sớm vẫn chưa tạnh.Ai nấy đều thấp thỏm lo ,e Ngày Thơ sẽ kém đông vui.Đành vậy và chúng tôi đội mưa, đúng hẹn mang đồ đoàn lỉnh kỉnh nào Nội san Xuân ,nào thơ Haiku Việt vừa xuất bản.Rồi hàng chồng tờ rơi in lý luận và thơ Haiku Nhật,Việt ,hàng chục liễn thư pháp Haiku cỡ lớn công lênh từ Sài Gòn công phu chuẩn bị sẵn từ mấy tháng trước .Bãi cỏ xanh tỉa tót trong khuôn viên khu Khuê Văn Các nơi tạm dựng san sát các quán thơ đều sũng nước mưa đêm.Gay thật,đành trải tấm nhựa lót tạm làm sàn vậy.Ba anh em tôi đến trước,vừa kịp đặt bàn,treo panô,rải sách thơ và nội san dở dang, chưa kịp cắm hoa.Khi đang hối hả vào cuộc ,trang trí còn luộm thuộm, bàn ghế chưa kịp bày biện , í ới sắp xếp,bỗng có một bóng người tách khỏi đoàn Đại biểu khách nước ngoài dự Đại Hội Liên hoan Thơ ghé vào Quán, chỉ tay lên panô, nói to như reo lên :” Haiku! OK Haiku Việt!”Câu chuyện trọng đại của nền Haiku Việt bắt đầu từ giây phút ấy -đúng 8 giờ 15 sáng ,bất ngờ mở đầu một chương mới. nối nhịp cầu thơ Haiku giữa hai nước xa lạ vừa xích lại gần nhau.Vị khách mau mắn ấy chính là Chủ tịch Hiệp Hội Haiku Thế giới (WHA)-Ban’ya Natsuishi-Giáo sư Trường Đại học Meiji-Tokyo.Bất ngờ quá.Chủ, khách hơi bỡ ngỡ mấy phút đầu,giao tiếp, kẻ bằng tiêng Anh,người tiếng Pháp.Phía chủ lúc ấy không ai biết tiếng Nhật nên quãng thời gian đầu còn rời rạc những câu thăm hỏi.Một lúc sau tạnh ráo, hội viên lục tục đến đứng, ngồi chật khoang lều vỏn vẹn 9m2.Hai bên bắt đầu say sưa vào cuộc, bàn luận,sôi nổi chân tình khi bà Lê thị Bình đến đúng lúc, nối cầu ngôn ngữ Việt-Nhật, thông dịch lưu loát,thành thạo mọi câu hỏi và trả lời của cử tọa nhiệt thành.Một không khí náo nhiệt,sôi nổi lạ thường.Ông Ban’ya mồ hôi đầm đìa không kịp đáp bao nhiêu câu hỏi về cấu trúc,tiêu chí,về ý nghĩa của nhiều khúc Haiku cổ điển nổi tiếng Nhật Bản,về tổ chức WHA…Ông đề nghị gần hai chục Hội viên đọc thơ ,lắng nghe từng bài,tay gõ nhịp thưởng thức,áo đẫm mồ hôi trong tiếng phiên dịch lưu loát,khúc chiết của bà phiên dịch tài hoa Lê thị Bình.Ngày Hội Thơ Nguyên tiêu năm ấy đông kỷ lục,phần vì là Đại hội Thơ Châu Á-Thái Bình Dương lại đúng vào Chủ nhật nên khoảng trưa các bạn trẻ nô nức kéo đến tham gia đông không ngờ.Khi hay có đại biểu thơ Haiku đến từ quê hương cụ Bashô đang họp trong quán,họ vỗ tay reo mừng,cổ vũ khiến cuộc tọa đàm tạm ngừng để chủ và khách ra tiếp đón,chụp ảnh chung lưu niệm.Không khí hữu nghị,hòa đồng thật có một không hai,Đúng là một quang cảnh lịch sử hiếm có của Haiku Việt trên chặng đường hoàn toàn mới ,mở lối vào Thế giới rộng lớn Haiku.Năm đó,đặc biệt hiện diện cả 2 ngày tiếp xúc quốc tế này là nhà thơ Vương Trọng- hội viên danh dự của HKV-nhà thơ Việt Nam duy nhất đồng hành với nền thơ mới lạ này ngay từ buổi đầu bỡ ngỡ.Vui quá,phấn khởi quá ai nấy quên hẳn bữa tiệc trưa chiêu đãi thịnh soạn của bạn , của mình, bên nhau trao đổi tận xế chiều mới tạm chia tay .Và chiều hôm sau, lại gặp hàn huyên thêm một buổi nữa, kỹ hơn về sáng tác và hợp tác tương lai trong khuôn khổ mới với Hiệp Hội Haiku Thế giới WHA mà ông Ban’ya- Chủ tịch là đại diện.

Kể từ Ngày Thơ Văn Miếu Rằm tháng Giêng Nguyên Tiêu 2012 lịch sử ấy,CLB Haiku Việt Thủ đô đã có 20 hội viên gia nhập Hiệp Hội Haiku Thế Giới WHA trong tổng số 169 Haijin của 48 quốc gia (theo số liệu năm 2016) của tổ chức này.

* * * * *

Câu chuyện tiếp theo,xin được lùi về năm 2006-khi ở Hà Nội ,tại Câu lạc bộ Thơ Hải Thượng đã manh nha thể thơ mới lạ Haiku mà cuốn” Ba Nghìn Thế Giới Thơm “của nhà văn Nhật Chiêu đã mở đường vào thật đúng lúc.Với lối viết nhẹ nhàng mà sâu lắng,cách phân đoạn khoa học,đặc biệt là lời dịch khúc chiết mà trữ tình duyên dáng có thể nói là hay nhất từ trước đến nay,cuốn sách ấy là chiếc cầu văn học đầu tiên dẫn chúng tôi vào nẻo Oku mờ mịt say lòng.Buổi ấy, tư liệu về thơ haiku Nhật Bản chính thống còn tản mạn, hiếm hoi lắm! Chưa ai có bất cứ một cuốn sách nước ngoài nào trong tay.Rồi từ vốn liếng ban đầu ấy, những khúc Haiku đầu tiên- trên phạm vi Câu lạc bộ ở Thủ đô- xuất hiện trên Nội san “Những Vần Thơ Tâm Tình” của CLB thơ Hải Thượng.Chưa hề ai biết ở Sài Gòn năm trước đã ra đời CLB Haiku đầu tiên, cho đến một ngày xuân đẹp năm đó, tình cờ PGS Viện Hán -Nôm Trần Lê Sáng đã bắt mối duyên cho kẻ viết bài này trực tiếp ngay với PGS Lưu Đức Trung qua đàm thoại.Rồi cũng hôm ấy,vị Chủ tịch sáng lập ấy đã giới thiệu ngược ra Hà Nội ,tạo mối liên lạc với bà Lê thị Bình khi ấy là tổ trưởng tổ Haiku trực thuộc CLB Haiku Sài Gòn .Ngay sau đó,như ”nước đi tìm nước” chúng tôi -9 người- đã sớm bắt tay nhau,tổ chức buổi gặp mặt lịch sử đáng ghi nhớ chiều ngày 21 tháng 5 năm 2009 tại Quán Cà phê số 1 Liễu Giai, chính thức thành lập Câu lạc bộ Haiku Việt Hà Nội từ đó.Vậy là PGS Trần Lê Sáng chính là Người Bắc CầuThơ giữa 2 đầu Nam-Bắc ,khởi nguyên một trào lưu mới ,có tổ chức cùng đồng hành,tạo dựng nên khung nền hoàn toàn mới lạ cho thể thơ Haiku vừa nhập mà nhà Văn hóa Hữu Ngọc kỳ cựu - người đã phát hiện và vinh danh đầu tiên Cuộc Tiếp Biến Văn Học thứ III ở Việt Namtrước là Thơ Đường và Thơ Pháp tại Cuộc Tọa Đàm Haiku Việt Nam- tiếp sau 2 cuộc Nhật Bản lần thứ I tại Công viên Quốc gia Bách Thảo tháng 9-2014.

Hai miền Nam-Bắc

ai nối

Cầu thơ”

Còn bà Lê thị Bình lại là nhân vật lịch sử bắc cầu xa hơn- với nền Haiku Thế Giới 6 năm sau. :

” Đôi bờ xa lắc

ai bắc

Cầu thơ? “

Quả thật,nếu như Ngày Thơ Văn Miếu năm 2012 đặc biệt kể trên, bà Lê thị Bình không tham dự thì cơ hội ngàn vàng“ Trăm năm có một” ấy có lẽ đã qua đi, khó lòng trở lại.Giả dụ ngày ấy thiếu người phiên dịch tiếng Nhật tài hoa ,tận tụy ấy thì sự kiện hi hữu Chủ tịch Hiệp Hội Haiku Thế giới Ban’ya Natsuishi có ghé vào thăm Quán Haiku Việt chắc chỉ sẽ qua loa do ngôn ngữ bất đồng,cũng chỉ còn là nỗi tiếc nuối, không có cơ tái diễn.Cái gì đã khiến vị đại diện Hai ku Thế Giới ấy bỏ qua mọi nghi lễ long trọng của Đại hội Liên Hoan Thơ Châu Á-Thái Bình Dương mà mình là thượng khách để say sưa tiếp xúc với những ngưởi đam mê chúng ta,trên thảm cỏ sũng bùn do mưa xuân, quên cả buổi tiệc trưa thịnh soạn, lưu lại dạ đói tận xế chiều vẫn chưa nỡ rời? Đó phải chăng là nhờ tài năng hiếm có và lòng say mê đáng nể trọng của nhà Nữ phiên dịch lịch lãm và tận tụy Lê thị Bình của chúng ta đã chinh phục lòng mến mộ ,nể vì của khách!Từ đó,mối quan hệ hai chiều được thường xuyên tiếp nối giữa Haiku Việt và Hiệp Hội Haiku Thế Giới ngày càng gắn bó ,thân tình và hữu hiệu hơn.Giọng nói khúc chiết,ấm áp của bà vang lên suốt thời gian tọa đàm kéo dài tận chiều muộn,lại tiếp tục cả buổi chiều hôm sau kết thúc bằng chầu chiêu đãi của TS Nguyễn thị Mai Liên tại Hiệu Phở nổi tiếng số 22 Tôn Đức Thắng hấp dẫn và Quán cà phê bên cạnh,thân tình chia tay không nỡ rời.Hai ông bà Chủ tịch WHA Ban’ya và Sayumi Kamakura đã bịn rịn mãi, chập choạng mới giã từ để vội vàng cho kịp chuyến bay đêm vào Tp Hồ Chí Minh qua Pháp tiếp tục cuộc hành trình thơ.

Cũng không thể quên kể đến công lao của Ban Tổ chức Đại hội Liên hoan Thơ Châu Á-Thái Bình Dương đã sáng suốt mời Hiệp Hội Haiku Thế Giới mà người quyết định nhất thiết phải là Chủ tịch Hữu Thỉnh vốn tỏ ra rất thich Haiku- và hệ quả lô -gíc bất ngờ là đã chính thức tạo điều kiện cho thơ Haiku du nhập đường chính ngạch vào Việt Nam mà Haiku Việt đã tiếp biến thuận lợi một thể thơ khi đã sẵn sàng một tổ chức vững vàng trên hai miền đất nước.

Ngõ Bằng lăng

Đầu năm 2018

ĐINH NHẬT HẠNH

Song Đào và “U18W”- chuyện bây giờ mới kể- Đinh Nhật Hạnh

Cách đây hơn 12 năm,tại một biệt thự kiểu Pháp sang trọng,đầy đủ tiện nghi hiện đại ở Đ.C. Hà Nội,có hai nhà Thơ nổi tiếng và người viết bài này-một kẻ say thơ đang mơ về một chân trời lạ,mới nhen nhúm trong vài người ở CLB Thơ Hải Thượng,Bằng lăng,Bích câu-Hà Nội - gặp gỡ mừng Xuân.

alt

Hồi ấy thơ Haiku chỉ mới thấp thoáng bóng hồng ở Thủ đô trong mơ tưởng mông lung của vài bạn tâm giao mê thơ như Nghiêm Xuân Đức,Nguyễn văn Đồng,Phan Hữu Cường,Lý Viễn Giao...Gặp gỡ vui xuân,câu chuyện chuyển dần sang phần thơ rôm rả phiếm đàm. Hai ông bạn thơ đàn anh đồng tọa chiều xuân ấy vốn là các đại thụ thực tài trong nhiều lĩnh vực văn chương,uyên bác không chỉ riêng thơ và đều là những cây đa,cây đề khả kính.Đến lượt ,tôi mạnh dạn trình bày để xin chỉ giáo của hai vị Sư bác bậc "Đại hòa thượng" trong nền thơ Việt Nam đương đại.Mãi đến nay,tôi vẫn buồn cười về gan cóc tía hôm ấy của mình và chắc khi đọc mấy dòng ngớ ngẩn này,hai vị cao nhân ấy chẳng thể không phì cười .Vâng,tôi vẫn nhớ như in thái độ trọng thị,nghiêm túc của cử tọa gồm hai" Nhà Thơ viết hoa" Rồi chủ đề sau đó bỗng chuyển sang diễn biến có liên quan chặt chẽ không ngờ với Thơ Haiku Việt mười mấy năm sau ở Hà Nội..Số là một năm trước đó ,sau khi đọc mấy câu Haiku Nhật Bản,những câu đầu tiên tôi được biết -và bị mê hoặc luôn do nhà thơ Hoàng Xuân Họa trích từ mạng.Đó là:

"Tưởng đã mất mà không đành mất

bởi mùi hương

ngự trị cánh hoa tàn"

(Khuyết danh)


"Hằng năm vẫn mơ về hoa cúc-

Hoa cũng thế-

về ta"

(Shiki)

Nhận thức sơ đẳng thời đó của chúng tôi buổi ấy thật sự ràng buộc cố định với cấu trúc 5/7/5 kinh điển của Haiku truyền thống lưu hành từ 4 thế kỷ trước, khi chúng tôi chưa kịp phân biệt "âm tiết và từ".Và mùa xuân năm 2005, tôi đã kỳ khu viết chẵn 40 khúc, mà khúc Haiku đầu tiên xin dành riêng dâng Mẹ,mãi sau nhiều năm tôi vẫn trân trọng giữ y nguyên:

"Vẳng tiếng chim gù trưa

lay lắt bóng tre trùm nỗi nhớ

Mẹ chân trần nắng mưa"

Xin được trích thêm vài câu trong tập SONG ĐÀO-muốn chỉ nơi gặp nhau của hoa Anh đào (Nhật Bản) và hoa Đào (VN) nghiêm cẩn theo 5/7/5:

" Như chưa hề xanh- trời

một bóng chim chuyền vui lích rích

đu ngọn trúc ngờ rơi"


"Đàn Kôtô dìu dặt

nâng ta về võng Mẹ ngày xưa

Trưa hè...à ơi đưa


Trăng suông triền cỏ áy

nỉ non nhạc dế gáy rầm rì

vô vi...vô vi...nào vô vi!


Chuông khua dẫu xé đời

kêu sao thấu tai Trời,thương chuông

Bến Mê thỉnh vô thường


Thênh thang 5 cửa ô

Vuốt rồng vội quắp gì Núi Tản

-Vua Lý trùm Vua Ngô


Hà Nội hay Hà ...Lội

Tiếng quê mùa ngọng mấy trăm năm

Đêm mưa thành sấm ngữ


Đôi đỉnh núi giao nhau

Đêm Thung Mơ mây vờn bão nổi

Mưa ngập bờ...chơi vơi


"Lương y như từ mẫu"

4 chữ vàng năm tháng pha phôi

" Mẹ hiền" xưa...bai bai


Đêm láng giềng thao thức

lờ lững sương hồ trăng dát bạc

Tóc buông ngây ngất rèm


Vạc kêu mòn đêm sâu

lận đận đôi bờ sông Ngân quạnh

Sao ngời mi lệ xanh


và tự do hơn,chỉ 3 dòng lên ,xuống thang :

Mùa vẫn tầm xuân, lất phất

Nắng còn nhung lắm,

hoa cau


Mưa bóng mây

làn thơm thoảng

một đời đã mấy lần say!


Giếng Thời gian trong vắt

lọc bao đời

nước mắt-máu-mồ hôi

và danh từ "Thơ Haiku Mở"cũng xuất xứ lần đầu trong tập SONG ĐÀO sáng tác đầu năm 2006,trình bày lần đầu tiên tại bàn trà mừng Xuân mới trước 2 nhà thơ thượng thặng kể trên.

40 bài viết đầu năm 2005 ấy vẫn ở dạng bản thảo được tập hợp thành tập lấy tên "Song Đào " hơn một nửa sáng tác nghiêm chuẩn về số lượng từ đúng tăm tắp theo 5/7/5 âm tiết của Haiku Nhật.Như được cởi tấm lòng, tôi say sưa đọc. Hai nhà thơ lão thành chăm chú lắng nghe ,gật gù: "Được,được đấy.Nhưng có nên cứ lệ thuộc cố định mãi vào số lượng từ là 5/7/5 kiểu Haiku NB mà không tự do hơn nhỉ? Nghe nhiều,đơn điệu đấy".Tôi mau miệng vì đã sẵn phương án 2 "Vâng,tôi xin đề xuất tên thể thơ mới này là"U18W"nghĩa là "Under 18 Words"-hoặc là "Haiku Việt " -thể thơ ngắn mỗi khúc không được vượt con số tối đa18 từ - còn tối thiểu thì hoàn toàn tự do,ngắn mấy cũng được ạ, nhưng không nên dưới 5 từ.Cấu trúc một câu chia thành 3 dòng như Haiku Nhật Bản,không cần đầu đề." Vấn đề quá mới nhưng 2 nhà thơ vốn khoái ủng hộ những đề xuất lạ của lớp hậu tiến nên Nhà thơ trẻ hơn khuyến khích "Thế này nhá! Theo tôi chỉ cần đặt chuẩn mực số lượng từ cho một bài thơ kiểu mới ấy là 14 - tổng số từ của một đôi LỤC BÁT- con số thiêng các Cụ truyền lại là chuẩn tối đa ,còn tối thiều ta sẽ tính tiếp nhé.Cứ trong phạm vi 14 ấy mà tung tẩy.Bác Hạnh cứ nghiên cứu đi ,ta sẽ còn bàn dài dài sauTết" Tiểu hội trà dư tửu hậu đầu Xuân lần ấy kết thúc vui vẻ khi chuyển sang đật tên cho loại thơ mới cực ngắn đó- thì còn để lửng mục"Nên gọi là Haiku Việt hay không", nhà thơ đàn anh cương quyết không đồng tình nếu định danh là Haiku Việt.Theo ông nghĩ " Này nhé!Giả dụ có người Pháp làm thơ LỤC BÁT bằng tiếng nước họ, nếu gọi đó là thơ LỤC BÁT PHÁP liệu ta có thể chấp nhận hay không? " Lập luận ấy quả là quá đúng.Ông nói thêm: "Tôi đồng ý ai thích cứ sáng tác Kiểu Haiku NB ở Việt Nam ,nhưng định danh là gì chứ gọi là Haiku Việt thì e không ổn" và cao kiến ấy cho mãi đến nay,hơn 12 năm sau buổi tọa đàm rôm rả ấy-việc đặt tên sao cho thỏa đáng vẫn là một dấu hỏi chắc không có hồi kết .Thực tình,hình như ông không phản bác đưa thể thơ Haiku vào VN- chứng cứ là sau đó, trên số Xuân tạp chí THƠ (Hội nhà văn VN) đã đăng 3 bài thơ ngắn,mỗi bài chia thành 3 dòng của ông rất trân trọng mà xin hẹn có dịp đăng lại.

Câu chuyện tưởng dừng lại loại phiếm đàm trên ai ngờ lại là một điểm nhấn thú vị trên bước đường phát triển tốt đẹp bước đầu của nền "Haiku ở Việt Nam" xin tạm gọi tắt là "Haiku Việt" .Đề xuất " U18W" ngồ ngộ ấy cũng đã xuất hiện lần cuối trong buổi trà xuân kể trên.

Mừng 12 năm nhập môn thể thơ cực ngắn Haiku và 9 mùa Xuân thành lập Haiku Việt năm nay,xin chân thành cảm ơn 2 nhà thơ lớn đã bất ngờ góp phần quan trọng trong bước sơ khai hình thành thơ Haiku ở Việt Nam những buổi đầu bỡ ngỡ.Xin phép được lộ danh tính của nhà thơ -hình như trẻ hơn qua tác phong nghệ sĩ- xin thưa đó là"Khôi nguyên cuộc thi thơ trên Báo Văn Nghệ HNV năm đầu tiên- bạn chí thân của chúng tôi- các Hội viên CLB Thơ Hải Thượng của Y-Dược Việt Nam-nhà thơ Trần Ninh Hồ".

Ngõ Bằng lăng Tiết lập xuân

Hà Nội 2018

Đinh Nhật Hạnh

Ấn tượng lạ lùng- Đinh Nhật Hạnh

Năm ấy tôi vừa 24 tuổi. Nộp đơn thi 2 trường Sư Phạm và Trường Y đều đạt kết quả , tôi chọn học Y có giấy gọi trước vừa vì một lý do riêng, liên quan đến cao vọng cải thiện dòng họ Đinh vốn yểu thọ từ nhiều thế hệ tiền bối.

alt

Sau một năm học tại huyện Nông Cống Thanh Hóa chúng tôi được lệnh dời theo trường lên Huyện Lang Quán (Thái Nguyên)tiếp tục khóa học. Buổi ấy thời chiến, không có phương tiện đi lại ngoài đi bộ hoặc xe đạp.Nhà trường điều ô tô tải,tôi chúa say xe nên xin kiếu.Gia đình bèn sắm cho một chiếc xe đạp thồ vừa chở hành lý cùng lương khô như ruốc thịt lợn lẫn sả băm nhỏ đựng trong ống bương và bánh chưng do nhà tự gói.Tiền lộ phí sẽ dựa vào hơn chục bánh thuốc lào Vĩnh Bảo, dọc đường tiện ai mua bán dần còn xe đạp tàng đến Thái Nguyên được giá thì bán lấy tiền tiêu mấy năm học tới.

Hôm đó,đến địa đầu Thanh Hóa.Buổi trưa nóng quá,ăn qua loa xong sẵn bóng đa cổ thụ mát mẻ,bèn rải ni lông, khóa xe nằm dưới bóng cây đánh một giấc dài.Thời buổi ấy dân tình hiền hậu,thật thà chẳng ai dòm ngó tơ hào của ai nên suốt cuộc hành trình dài dặc giang hồ ấy ngủ dọc đường buổi trưa như thế thật vô tư,chẳng phải mảy may lo nghĩ.Một hồi chuông giáo đường bỗng làm tôi tỉnh giấc.Chỉnh lại hành trang,bơm đôi lốp cho căng để lại lên đường.Lúc sắp lên xe,ngước nhìn lên chiếc cổng ngay dưới bóng đa vừa năm nghỉ trưa, tôi bỗng đọc mấy chữ khắc vào hai cột xi măng trên cổng sắt mở sẵn của một nghĩa địa công giáo qui mô nhỏ mà ngay lúc đến mệt quá tôi không để ý.Chỉ vỏn vẹn 5 chữ quốc ngữ khắc chân phương thành 2 dòng đối xứng:

Câu bên trái: HÔM NAY TÔI

Câu bên phải: MAI AI ?

Tôi lặng người như chạm luồng điện mạnh.Hai vế đối cố ý làm lệch số từ ấy nhất định không phải là câu đối thông thường.Một lời nhắn nhủ?Hay là lời cảnh báo cho người sống của một linh hồn đang lướt qua cổng nghĩa địa ,ngay trước khi giã từ cuộc sống thế thường trở về với Đất!Thoạt đầu thấy ghê ghê.May mà lúc đó mới xế chiều mùa hạ nên cảm xúc chưa bị tác động mạnh ,nếu như lại vào một buổi hoàng hôn ủ dột nào đó thì hẳn sẽ nặng nề biết mấy! Ý nghĩa tâm linh của 5 từ ấy ám ảnh tôi mãi.Quả thật,không phải là nỗi sợ của một lời hăm dọa từ cõi âm vọng về đè nặng mà là độ rộng ,chiều sâu của một lời răn bảo cao siêu về lẽ đời gửi lại những người đang được sống trên dương thế rực ánh mặt trời chói lọi này.Một linh hồn thoát tục nhắc ta điều gì vậy!

“Mai ai ? ? ?

Câu hỏi cứ lửng lơ treo trước trán mỗi người đang hạnh phúc”được sống”. Vâng, ai rồi cũng có một ngày nhất định nào đó ra đi-muốn sớm cũng không được,muốn trì hoãn cũng không xong–âu là quy luật của tự nhiên.Ta hãy luôn bình tâm ,tự nhiên như nhiên về chuyện muôn đời trang nghiêm ấy. Cái chính mà gần bảy chục năm qua,5 từ tưởng như rùng rợn đó thường vương vất trong tôi-không nghiệt ngã mà trái lại ,đã thôi thúc tôi phải sống thế nào đây những năm -tháng –ngày- giờ vô giá mà mình còn được hưởng.Thế rồi như các bạn biết đấy ,15 năm qua tôi đã mê mải đi theo một con đường,hướng đến một nơi chắc không bao giở đến được-hấp dẫn cuốn hút ngày đêm-nhích từng bước một cùng bao bè bạn đồng hành bốn phương trời lồng lộng. 65 mùa xuân đã qua từ buổi xế chiều mùa hè năm ấy…

Tự nhiên ,năm 2005- khi liều dấn thân vào thể thơ cực ngắn Haiku ,sực nhớ lại chuyện cũ ,tôi viết như để họa cùng câu nhắn thiết tha kia của tác giả vô danh nọ ,khắc trước cổng nghĩa trang nào đó-chưa hẳn đã còn sau 2 cuộc chiến tranh tàn phá -hai câu sau đây:

“Họa-Phúc trùm thiên hạ-

Hôm nay ai?

Mai ai?

“Đời-

Đáng sống

từng giây”

Thế rồi kể từ đó, vợi dần mối thắc thỏm tâm linh từng gieo nặng một thời…

ĐINH NHẬT HẠNH

Khai bút năm mới Nhật Bản với thơ Haiku

Sau thời kỳ Minh Trị Duy Tân, ảnh hưởng phương Tây, vào năm 1873, Nhật Bản chuyển sang đón chào năm mới theo Dương lịch, tức vào ngày 1 tháng 1 hàng năm. Dù vậy, Tết Năm mới Nhật Bản - được gọi là “Oshogatsu” (お正月) vẫn đậm tính truyền thống với nhiều nghi lễ, phong tục tập quán, đời sống xã hội và được lưu truyền đến ngày nay.

May mắn hai lần được học tập nghiên cứu tại Kyoto vào mùa cuối năm nên người viết đã có cơ hội trải nghiệm văn hóa năm mới Nhật Bản. Để tìm hiểu những nét văn hóa vào Tết Năm mới Nhật Bản, ngoài tham khảo các tài liệu liên quan, người viết đã có những buổi tham gia thực tế tại Kyoto vào những ngày cuối và đầu năm. Có thể tìm thấy rất nhiều thông tin về các nghi lễ, phong tục tập quán, đời sống xã hội, thiên nhiên vạn vật liên quan mật thiết đến đời sống Nhật Bản vào những ngày Tết đầu năm. Trên tài liệu tham khảo, những nét văn hóa đặc sắc đó còn được minh họa bằng hình ảnh và các bài thơ haiku – một thể loại thơ ngắn của Nhật Bản đang được lan truyền rộng rãi tại nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam.

Nói về đời sống văn hóa Nhật Bản vào những ngày đầu năm, không thể kể hết nào là tín ngưỡng, lễ hội, sinh hoạt thường ngày, rồi đến các nghi lễ, phong tục, tập quán... được lưu truyền từ thời xa xưa và đang được thích ứng với xã hội hiện tại. Trong khuôn khổ có hạn của bài viết, xin được giới thiệu một số nét văn hóa chính và nổi bật của Nhật Bản trong những thời khắc tiễn đưa năm cũ đón chào năm mới, tạm gọi là “Tết Năm mới Nhật Bản”.

Dọn dẹp vệ sinh trước Tết “Susuharai”(煤払(Ngày 13/12)

Cũng giống như Tết Việt Nam, trước khi đón chào Năm mới, nhà nhà, đền chùa tại Nhật Bản tất bật chuẩn bị dọn dẹp và trang hoàng nhà cửa đón chào Năm mới. Tưởng chừng chỉ là công việc tưởng chừng chỉ là trong gia đình, thế nhưng Nhật Bản đã biến việc dọn dẹp, làm sạch nhà cửa, đền chùa thành một ngày mang đậm tính lễ hội với tên gọi “susuharai”(煤払い). Vào thời kỳ Heian (794-1192), “susuharai” (dọn dẹp vệ sinh nhà cửa đón năm mới) từng ngóc ngách trong nhà nhằm đón các vị thần may mắn và hạnh phúc, trừ bệnh tật cho người già và trẻ em. Đến thời kỳ Edo, vào ngày 13/12 người ta thường dựng cây Tùng và chọn ngày này làm ngày “susuharai”, là ngày bắt đầu các công việc chuẩn bị đón Năm mới. Thuật ngữ “susuharai” trở thành quý ngữ trong thơ haiku.

旅寝して見しやうき世の煤払 (松尾芭蕉)

Tabineshite mishiyaukiyono susuharai (Matsuo Basho)

Rày đây mai đó / vướng bận chi / việc dọn dẹp

Trang trí năm mới: “kadomatsu” (門松 – cổng thông)

Sau giai đoạn dọn dẹp, người Nhật bắt đầu trang trí nhà cửa đón chào Năm mới, rước các vị thần vào nhà phù hộ may mắn cho cả năm sau. Trong những ngày Tết Năm mới, người Nhật trang trí cổng hoặc cửa ra vào bằng tre và cành thông, cổng chào này được gọi là “kadomatsu” (門松 – cổng thông).

alt

Kadomatsu đặt hai bên trước cổng thành Zeze tại tỉnh Shiga

(hình chụp ngày 29/12/2015)

Kadomatsu được làm từ ống cây tre, có chèn lá thông và thường được đặt trước cửa, toát lên màu xanh để các vị thần dễ nhận dạng bước vào nhà.

門松やおもへば一夜三十年 (松尾芭蕉)

Kadomatsu ya omoeba ichiya sanjunen (Matsuo Basho[1])

Nơi cổng chào / thử nghĩ một đêm / đã là 30 năm

Người Nhật còn đặt các loại trang trí trước cửa hoặc trong bếp. Đó là những vòng qua kết bằng các dây thừng có gắn thêm hoa, được gọi là wakazari (輪飾り) nhằm tạ ơn các vị thần trong nhà như thần lửa, thần nước đã phù hộ trong một năm qua và cầu an cho một năm mới. Vào những ngày trước năm mới, các siêu thị, cửa hàng...bán rất nhiều những đồ trang trí này.

門松は関西風といふ隣家 (稲畑廣太郎)

Kadomatsu wa kansaikaze toiu rinka (Inahata Kotaro[2], 1957-)

Cổng chào / Kansai gió lùa / là nhà sát bên

alt

Hình chụp tại gian hàng bán đồ trang trí ngày Tết, siêu thị Kyoto Nhật Bản, ngày 24/12/2017

Ngày Giao thừa “Omisoka” (大晦日) (Ngày 31/12)

Ngày nay người Nhật đã quen với việc đón giao thừa bằng Tết Dương lịch (tháng Giêng). Tết Năm mới Nhật Bản kéo dài ba ngày, từ ngày 1 đến hết ngày 3 tháng giêng. Vào ngày Giao thừa, người Nhật chuẩn bị các món ăn truyền thống để dâng cúng Thần linh và mọi người trong gia đình cùng ăn khi họp mặt để chuẩn bị đón chào năm mới.

Vào thời khắc đêm giao thừa, chuông đầu năm tại các đền chùa vang lên  rộn rã đúng 108 tiếng. Tiếng chuông vang để xua đi 108 ham muốn trần tục khiến con người phải khổ sở theo như lời răn của đạo Phật. Tiếng chuông còn là lời cầu nguyện cho một năm mới hạnh phúc, bình an.

どこを風が吹くかと寝たり大三十日(小林一茶)
Doko wo kaze ga fukuka to netari daisanjuunichi (Kobayashi Issa[3])

Gió từ đâu tới / ru ta giấc ngủ / vào ngày ba mươi

Ngày đầu năm “Gantan” (元旦) (Ngày 1/1)

Vào thời kỳ cổ đại, Nhật Bản có bốn mùa (shiki-四季) gồm Xuân - Hạ - Thu – Đông, đón Tết nguyên đán cổ truyền giống Việt Nam. Khi quan niệm về “năm mới” dần xuất hiện, nhiều thuật ngữ khác nhau xuất hiện như: đầu năm, năm đầu, lập xuân, một năm mới đến...Trong đó, thuật ngữ “năm mới” (Shinnen - 新年) được hiểu là “đầu xuân” (shoshun – 初春). Khi chuyển sang Tết dương lịch, thuật ngữ “Năm mới – (shinnen – 新年) chính thức được du nhập. Ngoài bốn mùa theo truyền thống, Nhật Bản đã bổ sung thêm những sự kiện, văn hóa trong thời khắc của năm mới gọi là “Shinnen”. Trong văn học nghệ thuật, nhất là trong thơ haiku, còn có quan niệm “Các mùa trong năm đôi khi bao gồm 5 mùa Xuân - Hạ - Thu - Đông - Năm mới”[4].

元日や山明けかかる雪の中(室生犀星)

Ganjitsu ya yama ake kakaru yuki no naka (Muro Saisei[5])

Ngày đầu năm / núi bừng sáng / trong tuyết

Nhật Bản đón năm mới vào lúc tuyết rơi nhiều nhất trong năm vì “tháng giêng là mùa của tuyết” nên tuyết trở thành biểu tượng của năm mới sắp đến. Trong thi ca Nhật Bản, “Tuyết còn được xem là biểu tượng của điềm lành”[6], có lẽ cũng là sự mong ước của một năm mới được vạn sự tốt lành chăng?

初雪や幸ひ庵にまかり有り(松尾芭蕉)

Shoyuki ya saiwai anni makari ari (Matsuo Basho)

Tuyết đầu mùa / bước vào am / hạnh phúc

Các phong tục ngày Tết:

Đầu năm tại Nhật Bản có thể thưởng thức nhiều nét văn hóa đã được lưu truyền từ thời xa xưa. Sau khi gióng chuông đón giao thừa, các đền chùa mở cửa cho người dân vào thăm viếng, cúng cầu nguyện cho một năm mới bình an. Hòa với không khí Tết năm mới rộn ràng, Người Nhật đi hái lộc, thăm viếng đền đầu năm, được gọi là “hatsumoude”(初詣)tại các đền chùa để cầu an. “Đây là tập quán sinh hoạt được phát triển rộng rãi vào dịp năm mới của cộng đồng làng xã Nhật Bản”[7].

alt

Chuông tại đền Chion-in (Kyoto), hình chụp ngày 31/12/2015

Tại đền Chion (Kyoto) chuông đầu năm có đường kính 2,8m, cao 3,3 mét, nặng khoảng 70 tấn. Mỗi năm chuông tại đền Chion chỉ vang chuông vào ba ngày: ngày lễ thành nhân (tháng 1), ngày 25 tháng 4 âm lịch (còn 250 ngày là hết năm) và đêm giao thừa. Âm thanh sâu và trầm của tiếng chuông tại đền vang rất xa, giữa đêm khô lạnh, thông báo một năm cũ đã kết thúc và năm mới đang đến gần.

行学院奥まりさびし初詣 (山口青邨)

Gyogakuin okumari sabishi hatsumoude (Yamaguchi Seison[8])

Gyogakuin / sâu thẳm nỗi buồn / viếng đền đầu năm

Vào dịp Tết đầu năm, các đền đều đông đúc mọi người viếng đền, chùa... Tại Kyoto, viếng đền đầu năm “hasumoude” được tổ chức tại nhiều đền nổi tiếng như Heian-Jingu, Chion-in, Byodo-in...và rất nhiều nơi khác.

父母に妻の追いつく初詣 (杉浦圭祐)
Chichihaha ni tsuma no oitsuku hasumoude (Sugiura Keisuke[9])
Theo chân mẹ cha / vợ rảo bước / viếng đền đầu năm

alt

Tưng bừng không khí ngày đầu năm tại đền Yasaka-Jinja, Kyoto

(Hình chụp ngày 1/1/2016)

Ngoài phong tục chọn phương hướng tốt để xuất hành đầu năm (hatsumoude), người Nhật còn có phong tục khai bút (kakizome) và phong tục mừng tuổi bằng tiền lì xì (otoshi-dama) cho trẻ con.

年玉や上の一字を筆はじめ (正岡子規)

Toshidama ya uenoichijiwo fude hajime (Masaoka Shiki[10])
Tiền lì xì / cho một nét chữ / khai bút đầu năm

Otoshidama (tiền lì xì) được Shiki sử dụng cho biểu tượng của năm mới như là một quí ngữ (kigo), chứ không phải dùng những thuật ngữ nói về thiên nhiên vào đầu năm. Shiki còn quan niệm quí ngữ không chỉ là từ về mùa mà còn là sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên, là những từ ngữ mới, xuất hiện vào thời kỳ cận đại.

Thưởng thức các món ăn truyền thống

Vào những ngày cuối năm và đầu năm, người Nhật chào đón năm mới cùng gia đình, bạn bè với những món ăn truyền thống. Tiêu biểu là món mì trường thọ “toshikoshi soba” (年越し蕎麦) - nhằm chúc nhau trường thọ và xóa bỏ những rủi ro.

宵寝して年越蕎麦に起さるる(水原秋櫻子)

Yoineshite toshikoshisoba ni okosaruru (Mizuhara Shuoshi[11])

Tranh thủ ngủ sớm / tiếng mì trường thọ/ bỗng choàng tỉnh

Ngày nay mì soba có thể được thay bằng mì udon. Đây là phong tục truyền thống dựa trên liên tưởng việc ăn những sợi mì như dài kéo dài từ năm cũ qua năm mới, cũng là từ ý nghĩa của từ “toshikoshi” (年越し) – kéo dài qua năm. Mì trường thọ “toshikoshi-soba” “hoặc mì “toshikoshi-udon” có thể ăn cho đến ngày 15 tháng 1, và có thể ăn vào buổi trưa, chứ không nhất thiết chỉ ăn vào buổi tối.

alt

Món mì trường thọ cá nishin “Toshikoshi Nishin Soba” – món ăn đặc sản tại Kyoto, (Hình chụp trưa ngày 28/12/2017 tại một nhà hàng Nhật, Kyoto)

Trong những ngày Tết đầu năm, còn có các món bánh như Osechi cổ truyền và nhất là không thể thiếu món bánh dày đặc biệt của ngày đầu năm.

灯を消して半分暗き鏡餅(杉浦圭佑) 
Hi wo keshite hanbun kuraki kagami-mochi (Sugiura Keisuke)

Đèn vụt tắt / bánh dày kagami / tối hẳn một nửa

Bánh kagami-mochi là một loại bánh dày được dùng trang trí vào ngày đầu năm dâng lên thần linh, cầu chúc cho một năm hạnh phúc, may mắn, sung túc, mưa gió thuận hòa. Bánh gồm các bánh dày có hình dạng tròn, được xếp chồng lên nhau, biểu hiện cho sự sung túc, may mắn và niềm vui luôn được chồng chất trong cả năm.

Các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng...vào dịp đầu năm cứ thế diễn ra cho đến khi hoa ume (hoa mơ) hé nở, cây xanh đâm chồi cũng là lúc các loài chim như chim én, chim oanh, chim sơn ca…bay trở về cất tiếng hót chào đón xuân sau những ngày dài trú đông lạnh lẽo.

鶯の枝ふみはづす初音(与謝蕪村)

Uguisu no eda fumihazusu hatsune kana (Yosa Buson[12])

Chim oanh / vướng chân trên cành / cất tiếng đầu xuân

alt

Chim oanh (uguisu)[13]

Đây cũng là tín hiệu thông báo mùa xuân sắp về, khiến mọi người phấn khởi mong chờ mùa xuân ấm áp sau những ngày lạnh giá.

新年号の笑顔の上に薬罐置く(杉浦圭佑)
Shinnengou no egao no ue ni yakan oku (Sugiura Keisuke)
Tín hiệu năm mới / trên mặt hân hoan / bên ấm nước

Thơ haiku tinh tế cảm nhận bước đi của thời gian, từ hiện tại kết nối với quá khứ và liên tưởng đến viễn cảnh của ngày mai. Đến với những vần thơ haiku bé nhỏ, cực ngắn nhất là vào ngày Tết đầu năm, có thể cảm nhận một thế giới vô cùng và tinh tế về đời sống văn hóa, xã hội, nhất là tâm tư, tình cảm con người trước sự thay đổi của thời gian – không gian.

正月が来るとおもえばかならず来る(宇多 喜代子)

Shougatsu ga kuruto omoeba kanarazu kuru (Uda Kiyoko[14], 1935)

Năm mới đến / cứ thử nghĩ / chắc sẽ đến thôi

Theo Thần đạo Shinto “Dòng chảy thời gian không có khởi đầu và cũng chẳng có điểm kết thúc”[15]. Giống như trăng tròn rồi khuyết, khuyết rồi lại tròn. Năm cũ luôn được tiếp nối bằng một năm mới, thời gian cứ thế được tiếp nối, luân hồi không đứt quãng, chẳng gì mất đi theo quan điểm không gian và thời gian hòa quyện vào nhau tạo nên cảm thức về cái hiện tại “tại đây - bây giờ”[16].

Nguyễn Vũ Quỳnh Như

Ngày 29/12/2017

Theo công trình nghiên cứu “Tuế Thời ký - Quý ngữ bốn mùa”

tác giả thực hiện tại Viện Nghiên cứu Nichibunken, Kyoto


Chú thích:

  • Các bài thơ haiku trích dẫn trong bài, do người viết tự lược dịch từ bản gốc tiếng Nhật.

[1]Matsuo Basho (1644-1694) - Nhà khai sáng thơ haiku thời kỳ Edo

[2]Tổng Thư ký Hiệp hội haiku truyền thống

[3]Kobayashi Issa (1763-1828) nhà thơ haiku cảm thương và trào lộng

[4]Yuzuru Miura (1991), Classic Haiku a master’s selection, Tuttle Publishing, Singapore, tr.8.

[5]Muro Saisei (1889 - 1962), được giải Văn học Yomiuri và giải Văn hóa Mainichi vào năm 1958.

[6]Miyasaka Shizuo (2009), 季語誕生 (Khởi sinh quý ngữ), Iwanami, Japan, tr.28.

[7]Mizuhara Shuoshi,Kato Shuson, Yamamoto Kenkichi (1981) , 日本大歳時記 新年Đại Tuế Thời ký Nhật Bản – Năm mới), Kodansha, Japan, tr.149.

[8]Yamaguchi Seison (1892 - 1988) Có nhiều bài thơ chủ đề về quê hương

[9]Sugiura Keisuke (1968-), nhà thơ haiku thuộc Hiệp hội thơ haiku hiện đại, năm 2001 được giải thưởng Nhà thơ mới của Hiệp hội thơ haiku hiện đại

[10]Masaoka Shiki (1867-1902), nhà thơ cách tân thơ haiku thời kỳ Minh Trị Duy Tân

[11]Mizuhara Shuoushi水原秋桜子(1892-1981), Chủ tịch Hiệp hội nhà thơ năm 1962

[12]Yosa Buson (1716-1784), là một thi sĩ – họa sĩ hàng đầu của Nhật Bản thế kỷ XVIII

[13]Mizuhara Shuoshi,Kato Shuson, Yamamoto Kenkichi (1981),日本大歳時記 新年Đại Tuế Thời ký Nhật Bản – Năm mới, tr.230

[14]Uda Kiyoko (1935 - ), Cố vấn đặc biệt Hiệp hội thơ haiku hiện đại

[15]Kato Shuichi (2007), 日本文化における時間空間 (Không gian và thời gian trong văn hóa Nhật Bản), Iwanami Shoten, Japan, tr.233.

[16]Kato Shuichi (1994), Japan Sprit & Form, Charles E. Tuttle Company, Rutland, Vermont & Tokyo, Japan, tr.152.

Danh mục tham khảo

  1. Inoue Hiromiku (2017), 季語になった京都千年の祭事 (Sự kiện Thiên niên Kyoto trở thành Quý ngữ), Kadokawa Shoten, Japan.
  2. Kato Shuichi (2007), 日本文化における時間空間 (Không gian và thời gian trong văn hóa Nhật Bản), Iwanami Shoten, Japan
  3. Kusama Tokihiko (1984), 俳句十二か月 (Thơ haiku 12 tháng), Kadokawa Shoten, Japan.
  4. Miyasaka Shizuo (2009), 季語の誕生 (Khởi sinh quý ngữ), Iwanami, Japan.
  5. Mizuhara Shuoshi,Kato Shuson, Yamamoto Kenkichi (1981)「日本大歳時記―新年」(Đại Tuế Thời ký Nhật Bản – Năm mới), Kodansha, Japan.
  6. Yamamoto Kenkichi (2016), 「ことばの歳時記 」 (Từ vựng của Saijiki), NXB Kadokawa, tr.318.
  7. Yuzuru Miura (1991), Classic Haiku a master’s selection, Tuttle Publishing, Singapore.
  8. Kato Shuichi (1994), Japan Sprit & Form, Charles E. Tuttle Company, Rutland, Vermont & Tokyo, Japan.

Nhóm bút Haiku Đất Cảng tổng kết hoạt động năm 2017

Ngày 26/12/2017, Nhóm bút Haiku Đất Cảng trực thuộc CLB Thơ Cung Văn hóa LĐHN Việt Tiệp- Hải Phòng đã gửi báo cáo tình hình hoạt động năm 2017 và hướng hoạt động năm 2018.

alt

Nhóm bút Haiku Đất Cảng được ra mắt vào ngày 4/11/2016; Ban đầu Nhóm bút có hơn 10 haijin; Qua hơn một năm hoạt động, hiện nay Nhóm bút Haiku Đất Cảng đã có hơn 20 haijin chính là hội viên CLB Thơ Việt Tiệp yêu thích tìm hiểu và sáng tác thơ Haiku Việt; Ban điều hành nhóm bút gồm có ba haijin: Minh Trí- trưởng nhóm, Sơn Thủy- ủy viên, Xuân Tuấn- ủy viên. Hoạt động nhóm bút Haiku Đất Cảng tuân theo qui chế của CLB Thơ Việt Tiệp và nội qui hoạt động của Cung Văn hóa LĐHN Việt Tiệp- Hải Phòng.

alt

Trong hơn một năm qua, Nhóm bút Haiku Đất Cảng đã tư vấn cho BCN CLB Thơ Việt Tiệp và Lãnh đạo Cung Văn hóa LĐHN Việt Tiệp tổ chức thành công cuộc thi thơ ba câu năm 2016 và tổ chức thành công cuộc thi sáng tác thơ Haiku Việt lần thứ nhất- Hải Phòng 2017; Hiện nay Nhóm bút Haiku Đất Cảng tham gia tư vấn cho BCN CLB Thơ Việt Tiệp và lãnh đạo Cung Văn hóa LĐHN Việt Tiệp đã phát động cuộc thi sáng tác thơ Haiku Việt lần 2- Hải Phòng 2018. Để nâng cao chất lượng sáng tác thơ Haiku, các nhà thơ- haijin nhóm bút Haiku Đất Cảng dành thời gian nghiên cứu chuyên sâu hơn trong việc sáng tác thơ Haiku.

alt

Nhóm bút đã tổ chức được một Tọa đàm Thơ Haiku, nghe diễn giả là các nhà thơ haijin: Đinh Nhật Hạnh, Lê Đăng Hoan, Cao Ngọc Thắng… nói về công việc sáng tác thơ Haiku. Nhóm bút Haiku Đất Cảng cũng gặp gỡ giao lưu với các nhà thơ haijin đến từ các vùng miền như: Dương Phượng Toại (Quảng Ninh); Nguyễn Ngọc Tung (Vĩnh Phúc); Nguyễn Thị Kim (Hà Nội); Nhật Chiêu (TP Hồ Chí Minh)… Năm 2016, Nhóm bút Haiku Đất Cảng có 4 hội viên đạt giải cuộc thi sáng tác thơ 3 câu; Năm 2017, Nhóm bút Haiku Đất Cảng có 5 hội viên đạt giải thi sáng tác thơ Haiku Việt lần thứ nhất. Nhà thơ Minh Trí- trưởng nhóm đã tham gia trong CLB Haiku Việt và Hiệp hội Haiku Thế giới WHA, quản trị trang web haikuviet.com.

alt

Trong năm 2017, haijin Minh Trí đã đến thăm Am Basho tại Tokyo Nhật Bản, tại đây anh đã có buổi trao đổi tìm hiểu về sự nghiệp sáng tác thơ Haiku của Basho- người tiên phong khởi xướng thể loại thơ Haiku của Nhật Bản, hiện đã lưu truyền ở hơn 30 nước trên Thế giới trong đó có Việt Nam.

alt

Trước thềm xuân mới Mậu Tuất 2018, Bút Nhóm Haiku Đất Cảng mong muốn tập hợp thêm được các hội viên là các tác giả yêu thích tìm hiểu và sáng tác thơ Haiku; Tổ chức các buổi sinh hoạt, tọa đàm về thơ Haiku; Động viên hội viên tích cực gửi bài tham dự cuộc thi sáng tác thơ Haiku Việt lần 2- Hải Phòng 2018; và gửi bài đăng tải trên trang web haikuviet.com cũng như Chuyên san Haiku Việt được xuất bản hàng năm. Tổ chức giao lưu với các CLB Thơ Haiku ở Hà Nội, Nha Trang, TP Hồ Chí Minh và các tỉnh thành trên toàn quốc. Qua đó nâng cao chất lượng sáng tác, hòa nhập cùng các nhà thơ haijin hiện đang sáng tác thơ Haiku trên Toàn quốc và Thế giới.

HKV

Khai mạc triển lãm tranh thư họa của họa sĩ Phan Vũ Khánh

Ngày 22/12/2017 tại sảnh chính tầng 1 tòa nhà số 1 Kim Mã, TP Hà Nội; đã diễn ra khai mạc triển lãm tranh thư họa của họa sĩ Phan Vũ Khánh.

alt

Tham dự có ông Cấn Việt An- Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức Hữu nghị Hà Nội; ông Nguyễn Hoàng Hải- Phó Chủ tịch TT Hội hữu nghị Việt Nhật- Hà Nội; ông Đinh Nhật Hạnh- Chủ tịch CLB Haiku Việt; Cùng đông đảo các hội viên CLB Haiku Việt, bạn bè văn nghệ sĩ và gia đình họa sĩ Phan Vũ Khánh. Họa sĩ Phan Vũ Khánh hiện là hội viên HKV, Họa sĩ UNESCO, Ủy viên BBT Nội san HKV, anh thường xuyên có tranh minh họa trên báo Người Hà Nội. Với đề tài “Trăng và Sen”, họa sĩ Phan Vũ Khánh đã trưng bày hơn 50 tác phẩm mỹ thuật ở các chất liệu: Sơn dầu, bột màu, thuốc nước, mực nho, giấy gió, thư pháp,…

alt

Đặc biệt ở thể loại tranh thư pháp, họa sĩ Phan Vũ Khánh đã khéo léo lồng ghép thơ haiku của các tác giả: Đinh Nhật Hạnh, Nguyễn Thánh Ngã, Mai Văn Phấn, Cao Ngọc Thắng, Trần Trung, Minh Trí, Đinh Trần Phương,… Tạo lên những hình ảnh ấn tượng, độc đáo, bất ngờ cho người thưởng thức. Đây là hoạt động thiết thực của Hội Hữu nghị Việt Nhật- Hà Nội và CLB Haiku Việt cùng họa sĩ Phan Vũ Khánh chào mừng ngày sinh của Nhật Hoàng, thắt chặt thêm tình hữu nghị hai đất nước Việt Nam- Nhật Bản.

MT

Năng tương ngộ- Lý Viễn Giao

Thế là chúng tôi lại gặp nhau, gặp nhau giữa Sài Gòn ! Có lẽ tôi là người thú vị nhất bởi đã kẹo được các bạn về nhà. Chủ nhân vô cùng xúc động với những món quà nhận được.

alt

Nhà thư họa Thiện Niệm mang đến một bức tranh chữ mà anh chộp được từ chùm Haiku tôi viết nhân Ngày Nhà giáo năm nay :

Hoa phấn rơi rơi

Xanh đời

Bạc tóc !

Hajin Vũ Tam Huề với món quà nhỏ kỳ công tìm kiếm, gói “Bạch trà Đại thụ” mà tôi được biết lần đầu. Thi nhân lãng tử Thánh Ngã lại khác, anh không tặng thứ mà tôi cầm trên tay, nó nằm trong trái tim ! Vượt qua chặng đường dài và những bỡ ngỡ của chàng Đam San mới về phố lạ. Anh đã tặng tôi niềm vui mong chờ. Tôi nắm chặt tay anh từ lúc xe đậu bến về tận nhà. Chúng tôi tặng nhau những nụ cười và câu chuyện dài dài trong suốt buổi.

Thì vẫn là thơ thôi, thơ Haiku ! Sợi chỉ này xuyên suốt chiều dài dăm tiếng đồng hồ mà vẫn còn như chưa đủ. Cũng may mà góc thơ trong não bộ mọi người còn thức, còn tỉnh nên đã lôi ra từ mọi xó nhớ những bài thơ, chuyện thơ của mình, của người kể cả Nam Bắc , Tây Tầu, xưa nay mà cao đàm khoát luận ! Trong lúc say tình thơ, hương trà chúng tôi dường như coi mình đang ngồi ngang cùng trời chứ không phải trong đáy giếng. Thôi thì hồn cốt của thơ Haiku lôi sạch sành sanh ra theo cách nhìn mỗi người nhưng không tranh biện vì ai cũng hiểu câu “Biện giả bất thiện, thiện giả bất biện” mà. Cái mà còn ứ lại chưa nuốt trôi vẫn là cái”Cốt” của Haiku !

Không nói ra nhưng ai cũng nghĩ cuộc tương phùng này giống như sinh hoạt của nhóm Phương Nam Haiku Hà Nội. Chúng tôi chia tay nhưng không bịn rịn bởi những cuộc hẹn hò tới đã đã được định hình. Lại vui !

LVG

Hữu Duyên- Lý Viễn Giao

alt

Văn kỳ thanh từ cái thuở anh đoạt giải nhất trong cuộc thi thơ Haiku do lãnh sự quán Nhật Bản tại thành phố Hồ Chí Minh tổ chức lần đầu. Bài thơ ấy có tiêu đề “Đứa trẻ” :

Xó chợ

Chiếc lon trống

Hạt mưa mồ côi

Cái cách anh nhìn đời với nỗi niềm đau đáu gửi vào khúc thơ ngắn cứ ám ảnh tôi hoài. Với sự hiếu kỳ bản năng, tôi tiếp tục theo anh thêm trên các trang viết. Và anh cũng nhích lại dần về phía chúng tôi, chìa thay ra.

Anh vốn dân gốc Quảng Ngãi, cùng gia đình lập nghiệp trên cao nguyên Trung phần. Tham gia hội đoàn và viết lách ở đó. Sống lãng tử và hết mình. Vì muốn thay đổi và thử sức khi còn có thể, anh tìm phương trời mới với bề rộng tầm cao hơn, anh đã về đây, Sài Gòn xưa ! Lại một lần nữa bản năng hiếu kỳ thôi thúc, tôi vượt qua chặng dài một giờ ba mươi phút xe không tắc đường đến gặp anh, Thủ Đức. Không khó nhận ra bởi cái nắng cái gió và hơi sống Cao nguyên dường như phảng phất trên con người anh mách giác quan tôi.

Cởi mở, thân tình là cảm nhận của cả hai ngay từ phút đầu. Trong quán cà phê góc phố, chúng tôi đã giãi bày to nhỏ. Chuyện đời, chuyện giời và chuyện thơ đan quyện. Có vẻ như những điều còn phân vân và cả những khoảng trống, khoảng lặng trong thơ Haiku mà ta đang tắm mình , tôi cùng anh ít có nhận thức trái chiều.

Giở một trang ngẫu nhiên, đọc một bài cũng ngẫu nhiên trong quyển thơ anh vừa tặng do nhà xuất bản Văn Học cấp phép :

Trên cành cây cháy sém

Giọt sương đen

Khóc rừng

Thì ra nỗi niềm đau đáu anh không chỉ gửi vào cảnh ngộ con người mà cả cho cỏ cây. Tôi đã biết và sẽ đọc tiếp để khảng định chất nhân văn, tính uyên thâm mang màu triết ngôn trong thơ anh. Khi đã kiến kỳ hình, tôi tự nhiên nhận ra thơ ấy là cái bóng chân thực của người này cấm có sai.

Khi chia tay anh, Haijin Nguyễn Thánh Ngã, tôi không chào không chúc mà chỉ mượn cụ Nguyễn Du câu này nói với anh : “Còn nhiều kết cỏ ngậm vành về sau”!

LVG

Thầy- và những vị Thầy không lên lớp- Đinh Nhật Hạnh

- Không thầy,đố mầy làm nên

(Tục ngữ)

alt

Xin thành kính dâng tấm lòng biết ơn các Thầy đã từng lên lớp ,dắt dẫn chúng em từ buổi khai tâm -thuở còn để tóc trái đào.Nhớ sao những buổi đầu phóng học ,ngồi xổm màì son mòn cả mấy đầu ngón tay, viết bút tre trên lá chuối hoặc lên đồi hái quả mua chín về bóp nát làm mực màu tím thay vì ngòi bút hình lá trúc,lá tre bằng kim loại mạ những năm ngồi ghế gỗ lim bóng loáng trường Pháp –Việt Phủ Anh Sơn sau này.Người thầy khai tâm bọn tôi-những Đinh viết Tiệp, Nguyễn đình Ân, Nguyễn đình Huấn,Nguyễn Cảnh Công… là Cụ Đinh Trung Thành ,Cụ Lê văn Nuôi- những thầy giáo làng tự nguyện.Chính nhờ môi trường học gia đình sơ khai -nhưng chất lượng cao không ngờ đó- mà năm lên 10 tuổi chúng tôi đã ung dung đủ điểm xét tuyển vào thẳng lớp Hai (cours Préparatoire) đàng hoàng,không phải qua lớp I Đồng ấu (cours Enfantin) tại Trường Pháp-Việt duy nhất của Phủ Anh Sơn xưa rộng bát ngát mà sau CCRĐ chia thành 3 Huyện Đô Lương, Tân kỳ,Anh Sơn (mới).

Buổi ấy,nhà tôi ở Xóm Đá làng Vịnh Đức, chỉ cách Trường Phủ đúng 1.200m,dọc Quốc lộ số 7 lên tận Mường Xén, biên giới Việt-Lào.Đường rải đá xanh phẳng lỳ .Hàng tháng có định kỳ xe Hồ lô bánh sắt to đùng chạy bằng than đá của Nhà Lục lộ trên Phủ cần cù, lăn bánh chậm rãi tu sửa quốc lộ tinh tươm. Thuở ấy,nghỉ Chủ nhật, ngày hai buổi đến trường,chiều thứ bảy dành cho học trò làm vườn trồng rau chấm điểm môn học thủ công (travail manuel). Chẳng hiểu vì chương trình học hợp lý, nhẹ nhàng hay vì tài sư phạm của các thầy mà chúng tôi đứa nào cũng thoải mái,chơi ra chơi vẫn học đâu nhớ đấy.Những cuốn Livre unique de Francais,Hístoire d’Annam của Dương Quảng Hàm,Quốc văn giáo khoa thư và Luân lý giáo khoa thư của Trần Trọng Kim là 4 cuốn giáo trình của lớp Nhất (cours Supérieur) mãi đến nay tôi vẫn còn vanh vách thuộc lòng nhiều đoạn.Chỉ thế thôi,còn các môn Toán,thì các thầy dạy không có sách giáo khoa như các môn trên.Tất nhiên ,tiếng Pháp thường gọi là tiếng Tây, được dùng thường xuyên trong trường, từ ông planton (khán trường) đến học trò thay phiên làm “Service” điểm danh hàng ngày:Présent-có mặt,Absent-vắng mặt.Các bác bán hàng văn phòng phẩm trên phố Phủ bấy giờ như hiệu Ngọc Thành ,hàng mũ Đại An thường đùa gọi chúng tôi là:

”Lẹo lẹo me dông đô,bố cu đờ tét bớp”nhại tiếng bồi câu tiếng Pháp cũng bồi nốt “Elèves maison d’eau-beaucoup de têtes boeufs”tức là” Học trò nhà nước, thật lắm đầu bò”.

Không biết vì sao, mãi đến nay-ở tuổi U100 mà lòng kính trọng các Thầy cấp Tiểu học mãi chẳng đổi thay.Hình ánh Cụ Hiệu trưởng Tây học Nguyễn Văn Bình khả kính ,dòng dõi khoa bảng,con cả Cụ Nghè Làng Yên Phúc- Tiến sĩ Nguyễn Văn Giá- nghiêm nghị trên bục giảng ,hậu duệ một dòng họ hiếu học bậc nhất tỉnh đã cống hiến cho đất nước nhiều tài năng trước và sau Cách mạng tháng 8-tan nát sau Giảm tô và CCRĐ.Thời ấy, ông nổi tiếng nghiêm khắc, thường trừng trị những học trò biếng nhác,không thuộc bài nhiều lần,quậy phá ,hay nói chuyện trong lớp- bằng câu nói quen thuộc “ Donnez-lui zéro!” (Cho trò ấy quả trứng ) và ngay sau đó là 3 roi song quắn đít-chỉ 3, không hơn không kém.Bắt nằm sấp trên bục đàng hoàng trước học sinh toàn trường rồi tự tay ông phạt.Cả lớp len lét và các lớp khác cũng sợ uy, răm rắp.Thật ra thì cả mấy năm tôi học ở đây chỉ xảy ra đôi lần ,cũng đủ làm các tay cù lần sợ xanh mắt .Trật tự luôn đảm bảo,đi theo đó là chất lượng nổi tiếng ngoài đời sau này của học trò Trường Pháp-Việt phủ Anh Sơn (cáo chung ngay sau Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945).

Mãi đến nay,sau hơn 80 năm ,bao kỷ niêm đẹp về các vị Thầy khai tâm ở quê nhà vẫn thường trực trong tôi.Từ Cụ Đinh Trung Thành người Ông đầu họ,đến các Thầy trường Pháp –Việt đạo mạo,hiền từ như Chú Hoàng Văn Chinh,Chú Nguyễn Đình Thành đồng hương khăn đóng áo dài, các Thầy Nguyễn Văn Bình,Nguyễn Văn Sự …luôn chỉnh tề tây phục mà biền biệt mấy chục năm qua chưa bao giờ được một lần gặp lại, nghĩ đến vẫn bùi ngùi ..Từ lâu, qua bao biến thiên long trời lở đất,không biết các hậu duệ của các Thầy lưu lạc phương nào trước bão táp của thời cuộc.Cả hai bạn học gái hiếm hoi thuở ấy-như Nguyễn Thị Dung con thầy Sự dạy lớp Nhì (cours Moyen II) thường mặc áo dài đen, ngồi bàn đầu ngay trước bàn tôi.Dạo ấy ngây thơ, chỉ ngồi nhìn bạn từ phía sau lưng,quả thật 3 năm học với nhau vẫn chưa hề nhìn kỹ mặt,chưa trò chuyện một lần mà chỉ nhớ cái gáy trắng nhỏ dưới mái tóc cắt cực ngắn rất nam tính .Bạn học nữ thứ 2 là Nguyễn thị Biền bẽn lẽn hơn ,con gái thầy Hiệu trưởng Nguyễn Văn Bình dạy lớp Nhất (cours Supérieur).Nghe đâu cả hai sau CCRĐ đều khốn khó về hậu vận trớ trêu của thành phần xã hội.Hễ nghĩ đến,vẫn bâng khuâng tự trách mình sao vô tình đến vậy! Ít ra đôi bên cũng nên có chút duyên học trò lưu lại vài kỷ niệm thời mực tím ngây thơ! Đằng này…

Thấm thoắt đã nhiều năm xa các Thầy ,các bạn thời Trung học Thuận An ở Vinh,thành phố thủ phủ tỉnh Nghệ An và sau đó mấy năm ở Trường Lycéum Hồng Đức ở tận Huế, không nhớ hết tên .Chỉ còn mường tượng dáng nho nhã trí thức của Thầy Võ Thuần Nho ,Hiệu trưởng trường Thuận An, dạo ấy chưa ai biết là em ruột Đại tướng Võ Nguyên Giáp,sau này là Thứ trưởng Bộ Giáo dục một thời;Giáo sư môn Sử -cụ Hoàng Đức Thi và Thầy dạy Văn, Trần Hậu Toàn người Hà Tĩnh luôn nhai trầu.Từ năm 1944, tình hình biến động,anh em chúng tôi-anh cả Đinh Viết Nguyên buộc phải trở về quê rồi tham gia Việt Minh ngay sau đó…

****

Trên đây là những bậc Thầy đã đưa chúng tôi đi trên con đường học vấn –tuy chưa hoàn thiện- do thời cuộc lịch sử tiền cách mạng,trước chiến tranh giải phóng,vẫn tạo cho mình một vốn văn hóa nhất định giúp mình tự cải thiện không ngừng .Điều lạ lùng là cho đến nay,cái vốn tích lũy từ ngày xưa trứng nước ấy vẫn thường xuyên nảy nở;những kiến thức ban đầu ấy luôn phát triển tự thân để có cơ hội tiếp thu bao điều mới lạ từ cuộc sống vần vũ phi thường qua 2 thế kỷ.Vốn văn hóa nhỏ nhoi nhưng vững chắc ban đầu ấy cho phép thưởng thức trực tiếp nhiều kiệt tác văn học Pháp-không qua sách dịch thời ấy vốn chưa hề có ,có thể vì đam mê ngoại ngữ nên thăng hoa-lượng đổi thành chất,phong phú và chuẩn xác qua thời gian . Tuy nhiên lòng vẫn luôn tự hỏi nhờ đâu mà bao nhận thức ban đầu vẫn luôn hiện hữu?

Thì ra bên cạnh những Thầy từng dạy bảo nghiêm túc trên ,còn có những bậc Thầy vô hình đã dắt dẫn mình vô tư ,không một lần lên lớp có công lao không nhỏ.Đặc biệt là phần ngoại ngữ.

Trước tiên ,đó là Quyển Tự điển Pháp “Petit Larousse illustré” in năm 1940 tại Paris mà không biết vì sao Mẹ tôi nhờ ai mua được.Thời ấy cả hàng Phủ may gì có dăm quyển,phải ra tận Hà Nội hay Huế mới mong tìm được.Với cậu bé nhà quê đích thị,thích tìm hiểu, sẵn quyết tâm ,tôi đã say mê tự học ngay trong quyển sách dày hàng nghìn trang,nặng chình chịch ấy dưới ánh đèn dầu hạt bưới,dầu hạt sở leo lét,khét mù.Kể cũng thật may.Số là cuốn từ điển này đặc biệt là loại nhiều hình ảnh có chú thích nghĩa chu đáo -ví dụ chỉ cần tìm hình con hổ sẽ biết ngay đó là “le tigre”,hay như hình con sư tử là có sẵn chú thích “le lion” Nhờ đó mà chỉ trong vài năm mần mò ,vốn từ vững tiếng Pháp của tôi vượt xa,khá xa các bạn cùng trang lứa mà còn ngang ngửa với một số đàn anh các lớp trên.Kết quả càng khích lệ ngay khi học lớp Đệ Nhất bậc Trung học , tôi đã đọc vo được những cuốn tiểu thuyết Pháp nổi tiếng như “Les trois Mousquetaires(Ba người lính ngự lâm pháo thủ) ”Vingt Ans après”(20năm sau) của Alexandre Dumas,”Pêcheurs d’Islande”Những chàng ngư phủ của Băng Đảo” của Pierre Loti…

Quyển Tự điển ấy tôi vẫn giữ như Kỷ vật số một ,quý báu nhất đời,người Bạn lớn-Người Thầy suốt thời gian dải 2 cuộc chiến tranh-từ năm 1947 đến mãi năm 1972, nhờ Mẹ tôi dìn giữ tại quê nhà Đô Lương ,lên bờ xuống ruộng ,cứ tảng sáng cất sách quý của con xuống đáy chum chôn sẵn ngoài vườn,đêm đến lại cất vào đầu giường để phòng bom đạn địch luôn nhằm vào miền quê đầy trận địa pháo phòng không ,chưa có một ngày yên bom đạn.Vị Thầy không nói ấy của tôi trước đây dày hơn 1.700 trang,khi theo Mẹ tôi ra định cư với các con ở Hà Nội năm 1972 còn lại hầu như nguyên vẹn ; vần A chỉ mất 02 trang và nửa vần Z phía sau đã bị rách mòn không khôi phục được.Điều kỳ lạ nữa là qua ngần ấy năm tháng dãi dầu,chỉ mục rách mất bìa,còn các mối chỉ khâu máy và toàn bộ những trang còn lại giấy vẫn phẳng phiu,không ố vàng,mục nát .Năm 2009 ,sau khi bồi bìa mới lại tốt đến mức ,tận bây giờ tôi vẫn tiếp tục sử dụng,không nỡ và cũng không cần mua quyển mới…

KỶ VẬT QUÝ NHẤT ĐỜI

Quyển Tự Điển in năm 1940

Chưa ố vàng,rách nát

Mất vài trang vần A, vần Z

Thấm mồ hôi,nước mắt Mẹ

Từng trang

Nâng pho Sách “Bạn-Thầy”2 Thế kỷ

Lệ nhòa ký ức

Ơn Mẹ hiền trao Kim Ốc* cho con

Sách nhờ Mẹ trường tồn, hai Cuộc Chiến

Hơi hướng Người

vương vấn

ấm nhân gian.”

Ngõ bằng lăng

Ngày Giỗ Mẹ 23 Tết 2009

ĐNH

*Thư trung hữu hoàng kim ốc(Trong sách có nhà vàng)

Xin kể tiếp tuần tự những bậc Thầy lặng lẽ đã dạy mình gián tiếp để có vốn tối thiểu -luôn háo hức thường trực nỗi đam mê Văn chương đeo đẳng ngay từ tuổi 14, khởi nguồn từ một buổi dạy làm thơ tại Trường Tư thục Chung Anh (Đô Lương) của thầy giáo Nguyễn Trung Lục nhân kỳ nghỉ hè với 4 câu thơ đầu đời

VÔ ĐỀ

“Đã lỡ ra đi,chẳng trở về

Không về nhớ tiếc cảnh đồng quê

Sông Lam bát ngát đầy thơ mộng

Trống rỗng lòng ta,nhớ não nề”…

1942

Kể cũng lạ! Đến nay tôi vẫn không hiểu động cơ nào khiến tôi viết những vần thơ đầu đời “sái” đến vậy lúc còn trong vòng tay Mẹ và Bà ,khi hai anh em chúng tôi năm nào chẳng “đáp tầu hỏa” từ Tp Vinh,xuống Ga Ngã ba Diễn châu rồi cuốc bộ 30 km về quê nghỉ 3 tháng hè! Ấy thế mà nghiệm.Năm 1946, cả 2 anh em tình nguyện nhập Vệ Quốc Đoàn –Trung đoàn Đội Cung và rồi biền biệt xa quê Đô Lương từ dạo đó. Và cuối năm ấy, tôi đã vĩnh viễn mất Anh tôi tại chiến trường Nam Trung bộ ,đúng vào sáng 30 Tết năm Bính Tuất.

Nghiệp thơ bắt nguồn từ buổi mở đầu năm 1942 tại trường Chung Anh.Tiếp đó năm 1945,những bài thơ đầu đời của Tố Hữu trong tập “Từ Ấy” như những ngọn lửa cách mạng soi sáng mọi tâm hồn,cuốn hút kỳ diệu bằng những áng thơ bốc cháy:

“ Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim…”

Tiếp đó là những bài ca cực kỳ rung cảm vụt đến đúng tuổi hoa niên trong sáng,lời và nhạc đẹp như mộng,ám ảnh mãi không thôi.Đó là hai bản nhạc bất hủ Thiên Thai và Trương Chi của Văn Cao.Chính những ca từ cao sang âm vang,ma mị,ảo huyền của cả 2 tuyệt phẩm ấy suốt bao năm tháng cứ xâm chiếm tâm hồn,tác động thường xuyên và ảnh hưởng sâu đậm nỗi đam mê thơ phú vốn ươm sẵn trong tôi từ lời ru trên võng toàn ca dao,ví dặm của Mẹ và một miền quê văn vật suốt thời thơ ấu.

Theo gió tiếng đàn xao xuyến Tiếng ca lưu luyến mấy cung u huyền … Âm ba cánh đào rung…nao nao chèo khua nước Ngọc Tuyền…ai hát trên bờ Đào nguyên…Thiên Thai,chốn đây hoa xuân chưa gặp bướm trần gian

“Một chiều xưa trăng nước chưa thành thơ…

Ôi! tiếng cầm ca,thu đến bao giờ…Trương Chi cất tiếng khoan…hò khoan…Giai nhân cười …nép trăng sáng lả lơi…lả lơi bên trời....

Rồi cứ thế,nghiệp văn chương vẫn thường trực trong tôi,âm ỉ như ngọn lửa thiêng, duyên nợ.Vài tập thơ ra đời.Rồi những tuyển tập.Rồi đến đầu Thế kỷ XXI, duyên may đã đưa chúng tôi nhập vào một trào lưu mới-trong sáng,tân kỳ xuất phát từ mấy trăm năm trước tại Xứ sở Mặt Trời Mọc-“Haiku”…

“ Nghề Y như giấc mơ hồng

Nghiệp Thơ- năm thức mây lồng

…hợp tan”

Và lại vào mơ, giấc mơ thơ- suốt đời:

“ Mơ…

Lung linh haiku

trên xanh trời Lục-Bát “

“Rộng cánh chim bằng -

Thơ

bay vào Cõi Nhớ”**

** Kính tặng Đại Hội Haiku Thế Giới lần thứ 8-Tokyo-2015

***

Ngõ bằng lăng

Hà Nội, tiết Lập xuân 2017

Đinh Nhật Hạnh


Lan man về tính Hài của Haiku Nhật Bản

Vốn dĩ Haikai (Haiku) bài cú- Bài hài- manh tính hóm hỉnh, hài hước. Người Nhật cho rằng tính Hài là bản chất vốn có của Haiku. Xuất phát là câu mở đầu của renga (Liên ca) gồm 3 dòng. Hakai (Bài hài) từ một thể thơ cấp thấp để mua vui trong văn học Nhật Bản đã được Basho vĩ đại thế kỷ 17 tách ra tành 1 thể thơ riêng, phái sinh và nâng cấp nó thành 1 thể thơ độc lập, ngắn gọn xúc tích có tính văn học cao, gọi là Haikai sau Shiki gọi nó là Haiku từ đầu thời Minh Trị và bây giờ ta gọi là Haiku (Bài Cú).

alt

Từ sau tác phẩm “Tập Haiku hài hước” của Hai jin nhà văn, nhà biên kịch nổi tiếng Nhật Bản Satou Koroku viết năm 1901, hơn 100 năm sau Hiệp hội Haiku Hài hước Nhật Bản chính thức ra đời năm 2008, trụ sở Hội đóng ở số 1173-4 khu Takoda phường Tobe Quận Iyo tỉnh Ehime. Trong Qui chế của Hiệp Hội ghi rõ mục đích ra đời của Hiệp Hội là đưa Haiku trở lại mang tính Hài hước đã mất và để lại cho hậu thế Haiku hài hước chất lượng cao. Chủ tịch Hiệp Hội là Yagi Takashi vốn là phát thanh viên của Đài truyền hình NHK Nhật Bản, cố vấn là các nhân vật nổi danh ông Honami Hideo và ông Komatsu Masayuki.

Ở Nhật Bản có 1 luận văn của nhóm nghiên cứu trên Đại học về “tính Hài trong thơ Haiku” dày hơn 100 trang (113 trang) trong đó có trích dẫn nhiều câu Haiku hóm hỉnh với những cái cười tinh tế… Tập luận văn nghiên cứu này cũng đề cập đến ranh giới mong manh giữa cái cười dễ dài, thông tục, thấp cấp với cái cười hóm hỉnh sâu sắc, chất lượng…Haiku dễ mà khó là ở đó.

Trong cuốn “Sổ tay Basho” (Basho handbook) người ta nêu rằng Basho từng nói rằng “bài hài” nghĩa là yếu tố “hài”, cái buồn cười (okashimi) là rất cơ bản cho nên phải suy nghĩ và nắm chắc yếu tố này khi sáng tác Haikai (nay gọi là Haiku).

Ví dụ bloger thấy chất hài trong câu Haiku sau của Buson (Tiếc mùa thu)

戸を叩く狸と秋を惜しみけり   与謝蕪村(よさ・ぶそん
(とをたたく たぬきとあきをおしみけり)
Con Lửng Chó/ gõ cửa/ tiếc mùa thu (Yosa Buson)

Nghe nói câu này Buson là khi nghe câu chuyện 1 người đàn ông vợ mất ở 1 mình, đêm xuân ông nghe tiềng gõ cửa ra không thấy ai, sau lại nghe tiếng gõ cửa nghĩ rằng con Lửng Chó trêu người ông rình và bắt được qủa tang con Lửng Chó gõ cửa nhà ông… câu Haiku Buson muốn nói lên nỗi buồn của người già cô đơn.

Và trong phòng đêm ông cũng bật ra 1 câu tiếc mùa thu như sau:

都会の夜虫一つだに鳴きもせず

Đêm thành phố/không một tiếng /côn trùng

五月雨に鳰の浮巣を見にゆかん

(さみだれに におのうきすを みにゆかん)

Mưa tháng 5 /không thể đi xem t chim Lê Hôi/ nổi lên mặt nước

Nghe nói câu này Basho làm để báo trước cho Rosen một người bạn quí tộc thân thiết biết mình sẽ đi xa thay lời chào từ biệt. Chim Lê Hôi cũng biểu hiện cho hồ Biwa vì đây là nơi chim này hay tụ về đông đúc. Khi nói hồ Biwa người ta nghĩ ngay đến loài chim Kaibutsuri này.

Nio no Ukisu cũng là món chè bột sắn của công ty Choukyudo nổi tiếng, dùng trong lễ cưới của người Nhật, pha bột sắn và khuấy đều một lúc thì cặp chim Lê Hôi nổi lên biểu hiện tình cảm lứa đôi sâu nặng… Nghe nói loài chim Nio (còn gọi là Kaibutsuri- Chim Lê Hôi, một loại chim lặn) sống cả đời chung thủy một vợ một chồng, có lẽ do vậy mà người ta uống chè này để chúc phúc cho vợ chồng mới cưới!

(Việt Nam và Trung Quốc thì hay lấy cặp Uyên Ương- một cặp chim Vịt làm biểu tượng tình vợ chồng chung thủy).

Kể ra cũng hài vì thực ra chim Uyên Ương con đực có hành vi bảo vệ con cái khi ấp trứng nhưng không chung thủy như người ta nghĩ!

Xin trích dịch mấy câu haiku do Hiệp hội Haiku hài hước NB mới tuyển chọn năm 2017 để mọi người tham khảo, có thể cái hài của Nhật cũng khác người Việt Nam ta chăng?!

年の瀬に酒で膨らむ噂かな

Tháng cuối năm/ thùng tôno cũng nở phình / vì rượu

どの人を刺すか迷った蚊が我に

Hoang mang/ không biết đốt ai/ muỗi xông vào tôi

時の日やいつも確かな腹時計

Ngày giờ/đồng hồ bụng/luôn chính xác

骨休めする暇もなし梅雨の傘

Không được nghỉ ngơi/ xương ô (dù)/ tháng mưa dầm

Người Nhật gắn bó với thiên nhiên nước Nhật và từ chỉ mùa “kigo” là một cái gì không thể thiếu trong đời sống và ngôn ngữ nhật. Câu mào đầu của 1 bức thư người Nhật bao giờ cũng nói về khí hậu và đương nhiên đó là “lời chào theo mùa” của người Nhật. Và đó cũng là cái thi vị của thơ Haiku Nhật Bản.

Nhà bình luận Yamamoto Kenichi (1907-1988) năm 1946 khi định nghĩa Haiku ông nói: Haiku có 3 yếu tố chính là chào hỏi, hài hước và tức thời.

Theo bà Udaki Koyo nguyên chủ tịch Hiệp hội Haiku hiện đại Nhật Bản cho rằng người nước ngoài muốn hiểu được tinh thần của thơ Haiku Basho khó khăn hơn và họ luôn thấy dễ đồng cảm với Haiku của Kobayashi Issa hơn vì nó có tính Hài hước và hỷ nộ ái ố gần gũi với con người khắp nơi trên Thế giới.

Hội Haiku hài hước và “Văn đàn Haiku” Nhật Bản cho biết đã xuất bản cuốn “tập Haiku hài hước” bao gồm 3213 câu Haiku trong các số ra từ tháng 7 năm 2002 đến tháng 3 năm 2015. Bản đầu có 308 mục, giá 3000 Yên (khoảng 60.000 đ Việt Nam) và tái bản cuốn “nghệ thuật Senryu của Yagi Takashi” (Ông chủ tịch) đăng khoảng 1000 bức tranh hài kèm Senryu của ông Yagi Takashi được giải thưởng trong 10 năm, giá 2500 Yên (khoảng 50.000 đ Việt Nam) vì muốn lấy lại tính trào phúng và tính thời sự của Senryu.

Lê Thị Bình

Sưu tầm và dịch

Hội nghị tập huấn qui định của pháp luật về trang thông tin điện tử

Ngày 10/11/2017 tại Sở Thông tin Truyền thông, số 62 Võ Thị Sáu, TP Hải Phòng; đã diễn ra hội nghị tập huấn qui định của pháp luật về trang thông tin điện tử; Diễn giả là ông Lê Quang Tự Do- Phó Cục trưởng Cục Phát thanh Truyền hình và Thông tin Điện tử.

alt

Hiện nay, hệ thống Cổng Thông tin điện tử của thành phố bao gồm 1 cổng chính và 33 cổng thành viên; 27 trang thông tin điện tử tổng hợp được cấp phép. Với các trang thông tin điện tử của doanh nghiệp, của Hiệp hội chỉ đăng tải những thông tin nội bộ thì không phải xin cấp phép, tuy nhiên không được đăng lại những nội dung của các trang báo điện tử khi không được cho phép chính thức bằng văn bản. Ngoài ra các trang thông tin điện tử cá nhân, blogs, Fb… cũng hoạt động như một nhu cầu trong thông tin, truyền thông và giao tiếp.

alt

Bên cạnh những tích cực, hoạt động trang thông tin điện tử còn bộc lộ nhiều tồn tại hạn chế. Hội nghị tập huấn đã chỉ rõ những khiếm khuyết trong việc tổ chức hoạt động các trang thông tin điện tử, vấn đề hậu kiểm trong hoạt động các trang TTĐT. Các chế tài nghiêm khắc của nhà nước với các hoạt động vi phạm luật pháp của các trang TTĐT, Web, Blogs, Fb… Cuộc cách mạng 4.0 đã cận kề, một lần nữa việc quản lý các trang TTĐT, Web, Blogs, Fb… thực sự rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay.

Minh Trí

Các bài viết khác...

Video Tổng Hợp

Mời Quảng Cáo

Lượng truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay187
mod_vvisit_counterHôm qua470
mod_vvisit_counterTất cả154373
Hiện có 76 khách Trực tuyến