Basho (1644- 1694) 50 khúc Haiku Mùa Xuân- Tủ sách dịch Haiku thế giới

Đinh Nhật Hạnh

alt

Cụ Basho tên họ thật là Matsuo Kinsaku.Mãi đến năm 38 tuổi, nhân học trò trồng tặng thầy cây chuối cảnh cạnh am cỏ nơi cụ ở, nên dân làng quen gọi cụ là “Ông già Chuối”,tiếng Nhật là Basho. Cụ rất thích, nên từ đó lấy bút danh Basho thay tên khai sinh cũ Matsuo.Trước đó, đã có 2 bút danh ToseiSobo

Basho là một trong những nhân vật tiêu biểu của nền thi ca cổ điển Nhật Bản.Bởi thi lực của toàn bộ tác phẩm của mình,Cụ đã ấn định trong thể loại này nghệ thuật thơ Haiku.Chính Cụ đã định nghĩa cách thức,tinh thần nhẹ nhàng,tìm tòi cáí đơn giản và sự cách biệt đi đôi với sự quan tâm cao độ đến thiên nhiên.Haiku vốn sinh ra từ bờ Vô lượng,từ Trực cảm bắt chợt làm chói sáng,biểu lộ sự thuần khiết của bài thơ.Cuộc đời của chàng trai xuất thân từ một gia đình Võ sĩ đạo bậc thấp ,13 năm là môn thuộc của một gia đình Võ Sĩ Đạo thần thế, 10 tuổiđã theo học làm thơ haikai,rồi suốt đời cống hiến cho thơ.Cũng từ đó,cả cuộc đời chỉ là một chuỗi dài nghèo khó,nặng tình bằng hữu thi ca cùng những chuyến lữ hành dài thiếu thốn, vất vả.Osaka là nơi đến cuối đời. Sau khi tự thành lập một trường phái riêng có tiếng tăm ở Edo (tức Tokyo ngày nay) cụ từ bỏ lối sống thế thường,khoác áo thiền sư và ở trong căn lều cỏ ẩn sĩ từ năm 1681.

Năm 1694,lâm bệnh nặng trên đường về ,sau khi ứng khẩu bài Haiku từ thế cuối cùng cho môn sinh chép,cụ nhịn ăn,đốt trầm hương,đọc di chúc,dặn học trò làm thơ về mình và để cụ ở lại một mình.Cụ mất trên đường,không kịp quay về căn lều cỏ dựng lại lần thứ ba ,đã từng bị cháy,bị trưng dụng xây nhà Búp bê năm 1680 khi Cụ đang trên đường viễn du lên phương Bắc.

Cụ mất ngày 28 tháng 11 năm 1694,hưởng thọ 50 tuổi.Trên mộ,vẫn có bụi chuối xum xuê như tại Basho- an,lúc sinh thời…

MÙA XUÂN

1.

Không gian thơm ngát

một chim hồng tước

trên cành hoa umê


2.

Trên đồng cải dầu

vờ vĩnh ngắm hoa-

một đàn chim sẻ


3.

Cả một ngày dài

cũng không sao đủ-

tiếng hót sơn ca


4.

Trên đồng mênh mông

rảnh rang mọi việc

sơn ca véo von


5.

Cốc rượu sakê

không hề vẩn bụi

mẩu lông én rơi


6.

Mùa xuân qua đi-

Chim, cá khóc than,

lệ tràn khóe mắt


7.

Một con chim chích

làm rơi chiếc mũ

của đóa hoa trà


8.

Đêm tối mịt mùng

tìm không thấy tổ -

Choi choi khóc than


9.

Một con chim chích thả mấy hòn phân

vào chồng bánh gạo

trên đỉnh kèo cao


10.

Bộ lông chim hạc

y phục sẫm màu-

Mây hoa Anh đào


11.

Dưới tán anh đào

món canh , gỏi cá

rắc đầy cánh hoa


12.

Nhớ nhung mòn mỏi Mẹ,Cha

tiếng kêu chim trĩ*

khiến ta chạnh buồn


13.

Với hoa, ta hạnh phúc

nhưng buồn nỗi thế gian.

-Vẫn cơm gạo lứt với bình sakê


14.

Ngày đầu năm-

Mình lại nghĩ về

những đêm thu cô quạnh


15.

Xuân đến kia kìa!

trên dãy núi vô danh

sương mù dăng sớm


16.

Hoa cây gì vậy!

không thể biết tên

thơm lạ ,thơm lùng.


17.

Bóng dáng Mẹ,Cha

ta luôn luôn nhớ

-Chim trĩ vừa kêu*


18.

Nào bướm,dậy thôi!

-Dậy,dậy

đồng hành với tôi


19.

Mỗi lần gió ru

bướm bay chuyển chỗ

trên cành liễu buông


20.

Xuân đến cận kề-

Báo xuân đang đến

hoa mận và trăng


21.

Hương hoa mận ngát,

nâng mặt trời lên

dốc núi đường mòn


22.

Hồi chuông vừa tắt

đồng vọng hương hoa

Ôi,đêm diệu kỳ!


23.

Biết bao là chuyện

Ký ức tràn về

khi anh đào nở


24.

Một đêm xuân qua,

lại thêm ngày xuân nữa

trên rặng hoa anh đào


25.

Từng cánh hồng vàng

rụng

tiếng thác ì ầm


26.

Dưới làn mưa xuân

chân hạc kia

ngắn lại


27.

Mặt trời gay gắt

sóng biển nhấn chìm-

sông Môgami


28.

Dòng thác trong vắt

bao kim thông xanh

rụng rơi trên sóng


29.

Ôi ! chim từ quy

hót ,hót rồi bay

luôn luôn bận rộn


30.

Nào rận,nào rệp

lại thêm ngựa đái

ngay trên đầu giường


31.

Mưa xuân

nấn ná mãi trên giường-

Sờ tay, nàng thức ta dậy.


32.

Hoa mai đẹp đến thế này!

Ngay cả chú bò

cũng kêu tiếng bé


33.

Mấy người Hà Lan

đã ngắm hoa anh đào

lại ngồi trên ngựa


34.

Trong hai cuộc đời thi sĩ

dành một chỗ

cho anh đào


35.

Giữa mây hoa anh đào

tiếng chuông vang vọng

từ Uênô hay Asakusa?


36.

Trọ cùng hoa anh đào

hai mươi ngày gì đó,

lúc nở đến khi tàn


37.

Đêm xuân

tràn ngập anh đào

Thế là đã qua!


38.

Hai thôn miền núi

hoãn buổi diễn trò-

Hoa mai nở trắng


39.

Hoa Umô nở thơm lừng

đuổi xua

rét mướt lạnh lùng đêm xuân


40.

Chỉ mình bướm bay-

Nắng

tràn xuống đất


41.

Dây khoai lang giống

họ đem chợ bán

xếp chung hoa anh đào


42.

Sương xuân

phong cảnh tuyệt vời

Hoa mai dưới trăng


43.

Túp lều của ta -

Ai đã giỡ bỏ

xây Nhà búp bê


44.

Vui thú quá chừng

lại mùa xuân nữa !

Thêm chuyến đi xa


45.

Chim chích

như một linh hồn

hỏi thăm lệ liễu có còn ngủ say?


46.

Mưa xuân

xòe 2 lá kép

hạt cà giống nẩy mầm


47.

Ao xưa

ếch nhảy vào

tiếng nước

1686


48.

Ồ!nói chuyện về hoa

cười đến vỡ bụng

trong gió mùa xuân


49.

Trang phục mùa hè

nhung nhúc đầy rận

ai người bắt cho!


50.

Theo gió muôn chiều

cánh anh đào rụng

-Sóng hồ Niô.

Ngõ bằng lăng

Hà Nội xuân 2018

Đinh Nhật Hạnh

- *Trong văn học Nhật Bản ,chim Trĩ là biểu tượng lòng Mẹ thương con,quên mình vì con.Hễ nghe tiếng chim Trĩ kêu là chạnh lòng nhớ công ơn Mẹ,Cha khắc khoải.

-Năm 2018, Haiku Việt-Hà Nội nghiên cứu chuyên đề tác phẩm của 2 Đại sư Matsuo Basho và Buson .Chúng tôi sẽ lần lượt đăng trên Website HKV Haiku của hai vị theo 4 mùa Xuân,Hạ,Thu,Đông để bạn đọc dễ theo dõi.

Tham khảo: -The heart of Basho (Takafumi Saito &WR Nelson 2006)

-Basho-Cent onze Haiku (traduits du Japonais par Joan Titus - Carmel) Verdier 1998

Video Tổng Hợp

Mời Quảng Cáo

Lượng truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay17460
mod_vvisit_counterHôm qua42626
mod_vvisit_counterTất cả1595393
Hiện có 1492 khách Trực tuyến