Shiki (1867- 1902) mùa xuân- 107 khúc Haiku cổ điển Nhật Bản

Được vinh danh là “Cha đẻ của thơ Haikư Nhật Bản”,Matsuo Shiki là người ấn định tên gọi vĩnh viễn của thể thơ ngắn nhất thế giới này,vốn manh nha từ Cụ Basho (Thế kỷ XVII) thời đó quen gọi là “Hokku độc lập”.

alt

Ông là kẻ bảo vệ mạnh mẽ nhất thể thơ Haikư này, đã xuất phát từ mục tiêu cao cả đó mà thành lập một trường học và xuất bản một Tạp chí văn học ở Nhật Bản.Ông là nhà thơ lỗi lạc bạc mệnh, từ thuở thiếu thời đã mang trọng bệnh và ra đi năm vừa 35 tuổi đời phơi phới thanh xuân.Dẫu cuộc đời tài hoa quá ngắn,nhưng những tác phẩm của ông đã vinh danh ,tôn ông vào hàng Đại Sư cuối cùng của nền Văn học truyền thống cổ điển Nhật Bản.

”Ôi cô đơn

sau pháo hoa

Ngôi sao băng

”Vô tận đêm dài

miên man ta nghĩ

về ngàn năm sau”

Thiên đường-

một người đàn bà

một bông sen đỏ”

Shiki

Tháng 9 năm 2015, bà Lê Thị Bình và người viết bài này đã may mắn được thăm Nhà lưu niệm Shiki ở trung tâm Tokyo,chính tại ngôi nhà cũ 2 gian,trên mảnh vườn xưa, nơi hoa mào gà đỏ tía,giàn mướp cuối mùa triũ quả và cúc,loại hoa ông yêu quý nhất-đang nở rộ vào thu.Trong 2 gian nhà nhỏ đơn sơ, chỉ kê một chiếc bàn gỗ thấp, mặt bàn bị cưa một ô chữ nhật vừa đủ chỗ lồng một đầu gối nhà thơ khi ngồi sáng tác.Một thanh kiếm ngắn ông mang theo thời được điều sang Mãn Châu làm nghĩa vụ quân sự. Một tủ sách nhỏ.Thế thôi.Rất tiếc không ghi được gì hơn ngoài cảnh vườn, một góc có giếng nhỏ chưa kịp xây thành,tạm rào quanh bằng gỗ và giàn mướp cuối mùa quả còn lúc lỉu mà ngày xưa thân mẫu nhà thơ trồng lấy ngọn và quả non giã chắt nước chữa ho cho ông.Nội quy ghi cấm chụp ảnh-khác với Viện bảo tàng Basho cũng ở Tokyo.Đành chỉ vậy thôi.

Tức cảnh ,cảm nhớ người xưa mệnh bạc xin ghi lại đôi dòng cảm thông:

Ông hằng mong mùa thu

nay cúc vàng rực ngõ

Hoa đợi người! Người đâu!”

“Thiên đường nào đâu!

Bóng hồng nào đâu?

Chỉ bông hoa đỏ” …

ĐNH

107 khúc Haikư

Bài 1-

Ngày đầu năm

đất trời hòa hợp

mọi việc bắt đầu

Bài 2-

Xuân trong nhà ta

dẫu chẳng có gì !

Nhưng gì cũng có

Bài 3-

Tượng Đại Phật

gà gật

ngày xuân

Bài 4-

Tĩnh lặng

đi dạo một mình ,

một mình sung sướng

Bài 5-

Ôi,yên tĩnh làm sao

chiếc gậy cầm tay

đi dạo trong vườn

Bài 6-

Đêm xuân

không vợ

Biết đọc gì đây?

Bài 7-

Nắng ấm

hoa mận rụng đầy

trên tảng đá rêu

Bài 8-

Sương mù lan loang

núi rừng biến mất

Vùng Stupa lẻ loi

Bài 9-

Làn gió xuân êm

trong màu xanh điệp trùng ngàn ngọn núi

một ngôi chùa lẻ loi

Bài 10-

Thuyền

chuyện trò cùng bãi.

Ngày dài

Bài 11-

Tượng Đại Phật

vai tuyết phủ đầy

đang tan dưới nắng

Bài 12-

Mặt ao

sóng vỗ ì oàm

băng tan

Bài 13-

Băng tan

bầy ngựa thả hoang

chạy rông khắp làng

Bài 14-

Rổ cỏ

ai đó bỏ quên

không một bóng người

Bài 15-

Những ngọn núi mùa Xuân

chồng nhau

đỉnh tròn đều một loạt

Bài 16-

Đồng ruộng mùa Xuân

người đi, kẻ lại

chẳng hiểu họ làm gì

Bài 17-

Nơi đây, thắng cảnh

bác đang cày ruộng

chắc đâu hiểu ngọn nguồn

Bài 18-

Dẫm lên mây trắng

thở hít mù sương

vút cánh sơn ca

Bài 19-

Ngủ say trên đá

bướm liệu có mơ về ta chăng!

Một đời bất hạnh

Bài 20-

Dừng chân trên đỉnh chuông chùa

đèn đom đóm

lập lòe trong đêm

Bài 21-

Xem ta như bạn lữ hành

ta xin  với bướm

nhập cùng chuyến đi

Bài 22-

Nhịp cầu gẫy gục

một cây lệ liễu

cô tịch phía sau

Bài 23-

Ôi,trăng hoàng hôn

cánh hoa mận rụng

trên đàn Kôtô

Bài 24-

Lê nở hoa kìa!

vết tích còn lại

ngôi nhà tan hoang

Bài 25-

Ôi hoa cải dầu!

Sen vàng rực rỡ

trên chùa Môntơ

Bài 26-

Phải gắng sức lắm

mới treo được đèn

giữa hoa là hoa

Bài 27-

Tiếng chuông chiều

ướt đẫm trong mây

Hoa anh đào

Bài 28-

Đau yếu lắm rồi

vẫn sao luôn nhớ

Hoa anh đào ơi!

Bài 29-

Anh đào thắm nở

nhớ bao người thân

thảy đều xa cách

Bài 30-

Chiếc cuốc để đó

không một bóng người

Ôi sao nóng vậy!

Bài 31-

Sông Mogami

chảy chi nhanh thế!

Mang mùa hè đi

Bài 32

Đảo nào cũng rợp bóng thông

ngồi nghe tiếng gió

mát lòng hè ơi!

Bài 33-

Ôi!mát làm sao

Ngọn đèn đêm tắt

tiếng nước rì rào

Bài 34-

Ôi!mát quá

Bộ tộc Heike bị tiêu diệt rồi

Chỉ còn tiếng sóng

Bài 35-

Trên cầu treo

lênh láng tràn lan

những dòng nước mưa to vừa tạnh

Bài 36-

Nhìn đâu cũng thấy

ánh sáng thần linh

Ánh sáng tượng Phật

Bài 37-

Tượng Đại Phật

chẳng có ruột gan

Mát ơi là mát!

Bài 38-

Những ngày còn lại đời ta

hẳn đã định rồi

Đêm sao ngắn vậy!

Bài 39-

Trên bãi cát sáng,

đốt lửa làm chi?

Trăng soi mùa hạ

Bài 40-

Có con ếch xanh

bơi trong bình nước

Mưa giông tháng 5

Bài 41-

Đã gầy vì thể Waka

lại còm hơn

bởi Haikư tiết hè!

Bài 42-

Mùa hè gầy guộc

chỉ da bọc xương

Lạ kỳ vẫn sống!

Bài 43-

Trăng lên

gió luồn trong cỏ

một tiếng chim gù

Bài 44-

Dơi bay

tiếng cánh mịt mờ

Chính giữa lùm cây

Bài 45-

Con ruồi bẹp dí

gian buồng 4 chiếu rưỡi*

được vài phút bình yên

*căn buồng này khá hẹp,chỉ đủ trải vừa hơn 4 chiếc chiếu .

Bài 46-

Mình đi ngủ đây!

Cậu dậy đuổi ruồi ,

nhớ khua thật khẽ!

Bài 47-

Chẳng còn bóng muỗi

sau trận lụt tràn

Sao mà quạnh hiu!

Bài 48-

Lửa con đom đóm

trong lòng bàn tay

sáng lấp lánh lạnh

Bài 49-

Tiếng sấm bỗng dừng

trên một cây phía Tây

Ve kêu xa xả

Bài 50-

Ngừng kêu

con ve cất cánh

ta mới thấy chàng

Bài 51-

Góc tường cũ

một con nhện chửa

bất động hoàn toàn

Bài 52-

Một đàn cá quả

lượn trước mắt tôi

làn nước trong xanh

Bài 53-

Lùm cây mùa hạ

có kẻ lẻn vào

không lưu dấu vết

Bài 54-

Bông mẫu đơn trắng

chỉ một đêm trăng

rụng tàn hết cánh

Bài 55-

Ngắm hoa hồng

lâu lâu mỏi mắt

thời kỳ dưỡng bệnh

Bài 56-

Vẽ hoa hồng

bông thì dễ

vẽ lá khó ghê!

Bài 57-

Trong đền Taiga

quả anh đào rụng

Không một bóng người

Bài 58-

Cỏ dại mùa hè

Quận Saiga nhiều gái đẹp

Nhưng cũng lắm ngôi mồ

Bài 59-

Bông hoa anh túc

cánh tàn rơi rụng

làn gió ban ngày

Bài 60-

Chuyên chú vẽ hoa

công việc hàng ngày

mùa thu lại đến

Bài 61-

Phòng bên

đèn tắt

đêm sao lạnh lùng!

Bài 62-

Ban mai dù lạnh

nhà sư mới về

đọc một bài kinh

Bài 63-

Đền rộng mênh mông

ánh đèn thưa thớt

Đêm lạnh quá chừng!

Bài 64-

Nhà sư mới đến

một mình thỉnh chuông

Đêm đông lạnh cóng

Bài 65-

Ánh trăng

cùng với hoa cúc trắng,vàng

Mùa thu đang tàn

Bài 66-

Lả tả bay bay

lá vàng đâu đến

Mùa thu đang tàn

Bài 67-

Dằng dặc đêm dài

làm sao bắt được trăng vàng !

*Khỉ mơ!

*Khỉ đây ám chỉ con người.Mặt trăng là minh triết cao siêu.

Bài 68-

ÔI,vô tận đêm dài

miên man ta nghĩ

tận ngàn năm sau

Bài 69-

Sông Ngân

một đầu

dựa vào ngọn núi

Bài 70-

Căn nhà cô đơn

trên trảng cỏ vắng

khi vầng trăng tà

Bài 71-

Ôi làn gió thu ,

ước mãi bên nhau

Em và anh thôi!

Bài 72-

Cô đơn làm sao!

sau đêm pháo hoa

Một ngôi sao sa

Bài 73-

Sẻ đồng mùa gặt

bay chạm bù nhìn

rơi tòm xuống biển

Bài 74-

Na ná dạng người

những đêm trăng sáng

Bù nhìn đáng thương

Bài 75-

Trông kìa bù nhìn!

cũng mũi cũng mắt

-Ôi đời phù du

Bài 76-

Đàn muỗi mùa thu

biết ta sắp nghoẻo

đốt sao dữ dằn!

Bài 77-

Đã kề cõi tử

càng ồn ã hơn

lũ ve mùa thu

Bài 78-

Ngọn đèn phụt tắt

Tiếng gió rì rào

thổi qua bụi chuối

Bài 79-

Thế là đổ nát

ngôi đền thảm thương!

Sao Bashô thế!

Bài 80-

Mình khoái ăn hồng

say mê hokku *

Bà con nhớ nhé!

*Thời kỳ này chưa minh định danh từ haiku mà còn thường gọi là hokku độc lập.

Bài 81-

3.000 haikư

mình vừa sửa hộ

được 2 quả hồng!

Bài 82-

Nhai một quả hồng-

Tiếng chuông chùa vọng

từ Horyuji

Bài 83-

Quả hồng ta thích

không nhá được rồi!

Bệnh tình quái ác

Bài 84-

Con chim đang hót

làm rụng mất rồi

một chùm quả đỏ

Bài 85-

Gọt quả lê

bao nhiêu giọt ngọt

chảy dọc lưỡi dao

Bài 86-

Táo vừa hái trộm

ta đã xơi rồi

dạ dày đau quá!

Bài 87-

Quan lớn đi rồi

vút qua ,để lại

cái lạnh ghê người

Bài 88-

Trèo lên mái nhà

họ nhìn đám cháy

trăng lên mùa đông

Bài 89-

Một quả chín đỏ

rụng rồi đơn côi

Vườn ai trăng phủ

Bài 90-

11 kỵ mã

đầu vẫn đóng băng

qua cơn bão tuyết

Bài 91

-Kìa!từng đợt một

tuyết thành mưa đá

Gió mạnh quá chừng!

Bài 92-

Một cây cao vút

tít tận mây xanh

cánh đồng hiu quạnh

Bài 93-

Vòm cửa cô đơn

chơ vơ trảng lạnh

Tu viện ngày xưa

Bài 94-

Con sông mùa đông

cạn không còn đủ

cho vài vịt bơi

Bài 95-

Tạm trú mùa đông

quen dần chậu nước

một chú vịt con

Bài 96-

Ngày Tổng vệ sinh

rải nằm bãi cỏ

tượng Phật,tượng Thần

Bài 97-

Cơn bão tan rồi

thưa thớt bóng ve

buổi sáng thu này

Bài 98-

Hấp hối rồi kìa

kêu càng ra rả

lũ ve mùa thu

Bài 99-

Lá vàng

gió cuốn từ đâu

mùa thu đang chết

Bài 100-

Mọi tiếng ồn trong phố

tắt ngấm xa xa

chỉ còn tiếng ve xa xả

Bài 101-

Một con chim vụt bay

Lão ngựa già giật thột

trên truông đông khô cằn

Bài 102-

Bóng tôi, bóng trăng

chuyển động

Ánh trăng đông soi

Bài 103-

Một ngày thu đẹp

khói từ đâu đến

nhẹ bốc lên trời

Bài 104-

10 năm lao lực

đủ trả tiền học !

Mảnh chăn đã sờn

Bài 105-

Mô phật Thích Ca!

xin một điều cầu nguyện:

-Chỗ trú tạm mùa Đông!

Bài 106-

Hàng năm, vẫn mơ về hoa cúc

Hoa cũng thế

về ta

Bài 107-

Thiên đường

-Một người đàn bà

-Một bông sen đỏ

*** *** ***

Chép 2010- Hoàn chỉnh 2011- Công bố 2019

Ngõ bằng lăng Lập xuân Kỷ Hợi 2019

Đinh Nhật Hạnh& Đinh Trần Phương

Tham khảo:Cent sept haiku-Traduit du japonais: JOAN TITUS-Carmel/Verdier-2002-Paris

Video Tổng Hợp

Lượng truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay664
mod_vvisit_counterHôm qua1223
mod_vvisit_counterTất cả2229653
Hiện có 131 khách Trực tuyến

Quảng Cáo