Mùa thu- Haikư cổ điển Nhật Bản

Đinh Nhật Hạnh- Sưu tầm &dịch thơ

Mùa đã vào Thu…. Lá lại rụng bờ vai tượng trắng…Say trăng vàng trai gái bỏ bùa nhau.Thu giữ dằn .Thu quyến rũ …muôn đời vẫn là mùa thơ mộng của trần gian.

Xin mời các bạn trở về vài trăm năm trước,thưởng thức những áng Haikư mùa thu lấp lửng, như sao trời nhấp nháy,như quầng trăng mơ màng, ma mị trong ít từ cô đọng,bâng khuâng…

LỜI BIÊN TẬP

alt

1-Sáng nay,mùa thu –

Nói hai từ đó

mới hay mình già

Issa


2-Cho người ra đi

cho người ở lại -

Hai mùa thu riêng

Buson


3-Sáng nay mùa thu

trong gương

khuôn mặt cha tôi

Mukarami Kijo


4-Cành khô *

bóng quạ -

Hoàng hôn thu

Basho

*Có dị bản ghi là “Cành cây trụi lá-quạ đậu-chiều tà”


5-Con đường này

chỉ mình bóng tối

thu còn mượn đi

Basho


6 -Mùa thu

trên mọi nẻo -

Sau tôi, có người qua

Buson


7-Tôi vừa giết một con nhện-

Cô đơn

đêm lạnh

Shiki


8-Anh một lời

Tôi một lời -

mùa thu vừa sang

Takahama Kyoshi


9-Trong chiều tà thu -

cô đơn

cũng là niềm vui

Buson


10- Trống trận gầm vang

tổn thương đến cả

da thịt mùa thu

Takayanagi Shigenobu (1923-1983)


11-Chú khỉ * ngẫm nghĩ

suốt đêm

cách cuỗm mặt trăng

Shiki

*Con khỉ ám chỉ con người.Đêm đen là sự mù quáng của nhân thế.Trăng là sự giáo hóa của Phật.


12-Đêm dài vô tận -

Miên man ta nghĩ

mãi nghìn năm sau**

Shiki

** Có dị bản in là “ …mãi vạn năm sau”


13-Trên núi cỏ đầy-

Ai thả rong ngựa

trong trời mùa thu

Natsume Soseki


14-Sông Ngân

đồng khoai lang

đàn cò trắng!

Shiki


15-Những nguồn suối khoáng-

Sông Ngân

Trên những thân thể lõa lồ

Shiki


16-Quá nửa đêm -

Giải Ngân hà nghiêng xuống

ngọn tre

Shiki


17-Thôi , xin vĩnh biệt -

Sau lớp sương mù này

đến lớp khác ,dầy hơn

Mitsuhashi Takajo


18-Ta rời thiền viện

đi vào đêm sâu

đầy sao

Shiki


19- Suốt đêm

dưới vầng trăng tròn

đi vòng quanh ao

Basho


20-Nguyệt thực-

Tiếc thay,

vuột khỏi khúc haikư

Kimura Toshio


21- Dẫu tan ngàn mảnh-

Trăng vẫn muôn đời

trong làn nước trôi

Ueda Choshu (1852-1932)


22-Chính giữa nồi ,

trên các củ khoai lang–

Ánh trăng

Morikama Kyoroku (1656-1715)


23-Với ai mê trăng –

Đôi khi

mây cũng tạm dừng

Matsuo Basho


24-Một đêm trong đền –

Trăng chiếu vùng sáng nhất

vào ta

Basho


25-Mùa thu đời ta-

trăng trong không vẩn* –

Vậy mà…

Issa

*Vầng trăng không vẩn này cũng là”Tấm gương trong không vẩn”cùa lương tâm nhà thơ.


26-Ơi trăng đêm nay –

Không ngờ

vầng trăng cô đơn

Oshima Ryota (1718-1887)


27-Mải mê hái nấm

ngẩng đầu–

Trăng treo ngọn cây

Buson(1716-1784)


28- Treo trăng ngọn thông

để rồi hái xuống-

Ngắm cho thỏa lòng

Tachibana Hokushi (1665-1718)


29-Từng bước ,từng bước –

Tôi đi ,

tù nhân dưới trăng

Hirahata Seito (1905-1997)

alt

30-Sau khi ngắm trăng-

Bóng tôi

lại tiễn tôi về

Yamaguchi Sodo (1642-1716)


31-Chú khỉ giọng khàn

nhe răng-

Đỉnh đầu trăng chiếu

Takarai Kikaku (1661-1707)


32-Dưới ánh trăng rằm –

Người ở

bỏ rơi con cún

Buson


33-Đều treo trong đêm –

Một túi dịch truyền

một vầng trăng bạc

Sumitaku Kenshin (1961-1987)


34-Dưới trăng-

Tôi ngủ

với một người hấp hối

Hashimoto Takako (1899-1963)


35- Những mong ra đi-

Đội trăng

dưới trời phiêu lãng

Tagami Kikusha-Ni (1753-1826)


36-Từ nay

dưới ánh trăng thu

chẳng còn kẻ thù

Takahama Kyoshi (1874-1951)

(Tác giả viết bài này sau khi Nhật hoàng thông báo chiến bại tháng 8-1945.Quan niệm hận thù bị xóa bỏ ,nhường chỗ cho bình thường hóa quan hệ quốc tế.)


37-Dưới trăng

tôi để lại con thuyền-

Lên trời

Koda Rohan (1867-1947)


38-Dưới làn gió thu

nổi lên lẻ loi

một bóng người

Ryokan (1758-1831)


39-Con tim

bợt trắng vì mưa –

Bộ xương gió dập ,gió vùi

Basho


40- Thu

mưa dông xối xả -

Ta vẫn còn sống đây

Taneda Santoka (1882-1940)


41-Thu

mưa dông xối xả-

Nấu kỹ vài hạt gạo hiếm hoi

Taneda Santoka


42- Thu

mưa dông xối xả -

Con đường ta vẫn còn đi,đi

Santoka


43-Gió mùa thu

thổi trước tiên

trên dậu bìm bìm

Mizura Chora (1729-1780)


44-Dưới làn gió thu-

loài hoa đỏ này

con thường thích hái

Kobayashi Issa (1768-1827)

(Issa là Đại thụ thứ 3 của nền thơ haikư cổ điển Nhật Bản.Ông có số phận bi thảm nhất.Mồ côi mẹ từ lên 4,bố tục huyền .Ở với bà nội đến 14t, bà nội mất Không nơi nương tựa ,ông phải tha phương kiếm sống.Mãi đến 57tuổi,bố mất mới trở về quê.Qua mấy đời vợ đều bất hạnh, vợ con đều ốm chết.Đời vợ sau cùng,ông mất 3 tháng trước khi mụn con cuối chào đời.Ông đã để lại 3 vạn khúc haikư tuyệt tác.Bài thơ này ông viết nhớ đứa con đầu đã chết yểu).


45-Ta vẫn còn đi

đến địa ngục nào?

Trong gió mùa thu

Issa


46-Điềm gở rồi đây –

Răng mình lung lay

trước gió, thu này

Sugiyama Sampu (1647-1732)


47-Một tử thi -

Làn gió thu

thổi đùa cánh mũi

Tida Dakotsu (1885-1962)


48- Cơn lốc đã qua

một con chuột nhắt

lội qua dòng nước

(Buson)


49-Đẹp thế !

Quả ớt đỏ

sau cơn lốc

Buson


50-Trong vị củ cải cay này

ta cảm nhận

gió thu sang

Basho


51-Thế giới sương

Sương thế giới-

…Vậy mà

Issa


52-Trong màn sương trắng

ta tập luyện

lên Thiên đường

Issa


53-Trong mỗi giọt sương

lung linh

quê mình

Issa


54-Trên nón lá sen

xoay xoay

hạt sương nhân thế

Issa


55- Sương tan -

lại hôm nay nữa

ta sẽ gieo hạt âm cung

Issa


56-Giá mình chết được

trước lúc sương tan –

Tuyệt vời biết mấy

Ozaki Koyo (1867- 1903)


57-Hơi sương -

hay nước mắt ngựa

trên núi mùa thu

Issa


58-Cưỡi ngựa

giữa dòng nước trong

buông chùng giây cương

Issa


59-Chiều hôm

tắm ngựa

sóng lừng mùa thu

Shiki


60-Thăm thẳm sau màn sương

rì rầm tiếng suối

ta đến gặp nàng

Ozaki Hosai (1885-1926)

alt

62-Mùa thu trên núi

cơ man là sao

bao nhiêu là tổ tiên xưa

Nozawa Setsuko(1920-1995)


63-Trong chuyển động

của từng đàn cá chép

sáng rực các đỉnh núi mùa thu

Mori Sumuo (1919-?)


64- Ngay sau trạm xăng

lấp lánh

gấm vóc núi rừng

Ueno Yasushi (1919-?)


65-Đi qua cửa

chỉ 10 bước thôi,

đại dương mênh mông

Shiki


66-Những ngọn sóng

ngày Lễ Linh hồn*

rạch đứt cuộc sống dọc vách đá bờ biển

Iida Dakotsu (1885-1962)

*Hàng năm Lễ hội Linh hồn vào mùa biển động nhiều bão tố ở Nhật Bản


67-Trên bàn thờ các Linh hồn

những giọt lệ

cháy cùng sương sa

Hattori Ransetsu (1654- 1707)


68-Hành hương viếng mộ

con khuyển già

dẫn đường

Issa


69-Hành hương viếng mộ

em bé nhất

vác chổi

Issa


70-Viếng nghĩa trang xong

ai về

phòng nấy

Hatano Soha (1923- 1991)


71-Mùa thu

với nỗi bất hạnh,thế thôi-

Ta lại lên đường

Santoka (1882-1940)


72-Mùa thu,mùa gặt-

Kìa, buồn làm sao

nét mặt bà điên

Buson


73-Giống hệt người-

Dưới trăng, lũ bù nhìn

trông thật đáng thương

Shiki


74-Trên ruộng vùng cao

lũ bù nhìn

đội mây

Shiki


75-Dâng ngọn lửa

cho Thần

trở về ,nghe hươu tác

Shiki

(Lễ dâng lửa cho thần Kami,hiện thân của thiên nhiên theo tục lệ đạo Shinto)


76- Một con quạ quang quác

- Cả tôi nữa

thân cô đơn

Taneka Santoka


77- Con chuồn ớt

khai mạc

Mùa thu

Kayo Shirao (1738- 1791)


78-Trên mảnh đá

con chuồn chuồn mơ

giữa ban ngày

Taneda Santoka


79-Rặng núi xa

phản chiếu

vào đôi mắt chuồn chuồn

Buson


80-Trên bàn giấy tôi cô đơn

con chuồn chuồn

vui lòng đậu

Santoka


81-Trên cành tre

đánh dấu ngôi mộ

một con chuồn chuồn

Takai Kito


81- Ác,ác

Ngay dưới mũ

một con châu chấu

Basho


82-Này,châu chấu kia!

Xin đừng giẫm nát

những hạt ngọc sương

Shiki


83-Chúng ùa đốt ta

đàn muỗi mùa thu-

xông vào,quyết tử

Shiki


84-Cận kề tận số

càng ran tiếng ve-

mùa thu

Shiki


85- Nửa đêm tỉnh giấc –

Tiếng tôi ho

lẫn tiếng côn trùng

Naito Joso (1611-1704)


86-Côn trùng nỉ non –

Trăng lặn

vườn tối thẫm đêm

Shiki


87-Đêm rên xiết –

Đêm đen

đội lốt côn trùng

Kawahara Biwao (1930-?)


88-Thế gian này đau khổ -

Cỏ còn nói thế ,

rạp ngọn ,rủ chiều hôm

Issa


89-Cỏ dại

khoác áo mùa thu-

Ta ngồi

Santoka


90-Lá liễu rụng tơi bời-

Ta ngồi nghe chuông

cùng Sư phụ

Basho


91-Rặng phong mùa thu

ta bước lại gần –

Cô đơn níu giữ

Issa


92-Bàn tay phải nữ hộ sinh

hệt lá phong mùa thu-

Đỏ rực

Samboku (TK 18-không rõ)


93-Tôi tụng kinh Phật -

những bông hoa phấn

nở xòe

Morikama Kyoroku (1656-1715)


94-Trời sáng bạch

mở rộng hồn tôi-

Lá rụng

Watanabe Suiha (1882- 1946)


95-Rơi ,rơi kìa!

Chiếc lá ngô đồng

trong tia mặt trời

Takahama Kyoshi (1874-1959)

(Nghe nói,tác giả rất thích bài này.Một ví dụ điển hình của cảm quan siêu việt.Qua hình ảnh chiếc lá lìa cành, lúng liếng rơi trong nắng ấm–đó chính là thân phận cuộc đời người hiện lên giữa nỗi buồn và sự trớ trêu thân phận)


96-Chối bỏ mọi người –

Tôi đang rửa sạch tâm hồn

khi bóc vỏ đỗ

Ozaki Hosai (1885- 1926)

( Hosai lúc ấy làm công việc của phật tử thế tục (laique) trong nhà chùa ở Nhật.Theo đạo Phật,các công việc vặt như bếp núc, quét dọn,giặt giũ,nhặt rau, đầu bếp…là những ván nhảy vào cõi Thiền,thanh lọc lòng trần tục.)


96-Quái vật

để lộ mông tròn –

Quả bí đỏ

Natsume Soseki (1865-1915)


97-Trên chiếc cầu treo

đời ta xoắn cuộn

vào giây leo thường xuân

Basho


98-Những quả hồng

lặng im kín đáo

hấp thụ nắng trời vào nơi sâu nhất

Maeda Fura (1884-1954)


99-Trèo hái quả hồng

đôi hòn dái đỏ to phồng -

gió thu

Ryokan (1758-1831)

(Tên thật là Yamamoto Eizo)


100-“Bảo cho họ biết

ta chỉ khoái hồng

và mê Haikư”.

Shiki


100-Tôi hái nấm

tiếng tôi

thành tiếng gió

Shiki


101- Mưa thu-

Hoa cẩm tú cầu

tự chọn màu xanh lơ

Shiki


102- Đá bọt ra hoa –

Sặc sụa vì khạc

ta hóa Phật rồi

Shiki (1867-1902)

Như ta đã biết,Shiki bị bạo bệnh ngay từ lên 6 tuổi.Nhà nghèo,mẹ trồng mướp lấy ngọn và quả giã làm thuốc chữa cho con.Lên 18 tuổi,ông nhập ngũ được điều sang Mãn Châu chiến đấu,bị khái huyết nặng phải hồi hương sớm.…Khúc Haikư trên có lẽ là khúc từ thế cuối cùng khi bệnh lao phổi trở nặng đã cướp ông đi giữa tuổi35 thanh xuân, tài năng đang rộ…Hiện trong khu vườn nhỏ của ông ngay giữa Tokyo tráng lệ, vẫn giữ nguyên căn nhà 2 gian cấp bốn lợp mái tôn ,có giàn mướp ngày xưa mẹ trồng làm thuốc… hoa vàng, luôn trĩu quả.Và hình ảnh xôm xốp của xơ mướp mường tượng tới đá bọt ra hoa, gợi hình ảnh nhu mô phổi của ông đang tan nát…ĐNH


103- Không một lời-

Chủ,khách

và bông cúc trắng

Ôshima Ryota (1718-1787)


104- Mắt tôi rã rời –

Lại về

với hoa cúc trắng thôi

Kosugi Issho (1652-1688


105-Khum khum

cánh trắng –

bông cúc dưới trăng

Subita Hisejo (1890-1946) nhà thơ nữ


106- Với người dưỡng bệnh

hoa cúc

lạnh thơm

Iwama Otsuni (1756-1823)


107- Ném một bông cúc

lên nắp quan tài ,

còn làm gì nữa!

Natsume Soseki (1865-1915)

(Bài này tác giả viết năm 1902,khi tiễn đưa SHIKI,bạn chí thân về nơi an nghi cuối cùng).


108-Đứng trước hoa cúc –

Đời tôi

lặng im

Mizuhara Shuoshi (1892-1981)

***

Tham khảo:

Ryokan&Santoka (Joan Titus -Carmel) Nhà Xb Verdier-1986-Paris

Le poème court japonais (Corinne Atlan&Zeno Bianu) NXb Gallimard-Paris.


Tủ sách dịch Haikư Nhật Bản và Thế giới

Đinh Nhật Hạnh& Đinh Trần Phương

Ngõ bằng lăng-Hà Nội-2008

Hiệu đính & phát hành:Lập thu 2018

Năm khúc haikư ứng tác tặng Haiku Việt- Hà Nội của Zlatka Timenova

Ngay trước khi rời Hà Nội về nước, nữ TS Haijin Zlatka Timenova (Lisbonne-Bồ Đào Nha) người bạn thân thiết của Haikư Việt-Hà Nội kể từ sau Đại hội WHA lần thứ 8 -2015 tại Tokyo- Ủy viên biên tập Hiệp Hội Haikư Thế Giới –WHA, cộng tác viên thường trực của trang Website haikuviet.com -đã kịp viết tặng Haikư Việt 5 khúc haikư ứng tác tại khách sạn Labvie 34 Hàng Tre-HN ngày 5-7-2018. Xin trân trọng giới thiệu bạn đọc tình cảm nồng hậu của tác giả đối với Hà Nội-“Xứ sở của Nước”.

alt


1- Sourires d’amitié

illuminent les visages-

Le soleil se cache


Những nụ cười thân thương

ngời ngợi mặt người-

Mặt trời lẩn tránh


2- De l’autre côté

de la terre -

Les pommes aussi belles


Phía bên kia quả đất-

Táo vẫn đẹp

như nhau


3- Entre bonjour

et adieu -

Un papillon s’envole


Giữa khoảng tiếng chào

và lời tiễn biệt -

Một cánh bướm bay


4- Pleine lune sur Hanoi -

Une femme passe

chargée de la journée


Trăng rằm Hà nội-

Một người đàn bà đi qua

nặng gánh ngày


5- Un voyage dans le temps

et l’Espace

Le plus beau à jamais


Cuộc viễn du trong Thời gian

trong Không gian -

Đẹp nhất đời.

Ngõ bằng lăng-Hà Nội-Tiết lập thu 2018

*Đinh Nhật Hạnh dịch thơ và giới thiệu*

Ngôn từ, một ngọn lửa- Zlatka Timenova Valcheva

Chama, a palavra- Une flamme, le mot

Zlatka Timenova ( Lisboa- Portugal 2013 )

alt

Nhà thơ nữ Bồ Đào Nha ,TS Zlatka Timenova Valcheva vừa sang thăm Việt Nam thời gian qua .Bà sinh năm 1949 tại Sofia-Bulgaria,Tiến sĩ Ngôn ngữ học và Văn học hiện đại.Giảng dạy Văn học Pháp tại Trường Đại học Lisboa-Bồ Đào Nha.Chuyên sáng tác thể Thơ ngắn và Haikư.Đã xuất bản 3 tập Haikư song ngữ Bồ Đào Nha và tiếng Pháp” Comme un oiseau contre le vent (Như con chim bay ngược gió),Poussières d’étoiles ( Bụi bặm sao trời),Chama,a palavra (Ngôn từ,một ngọn lửa).Ủy viên Biên tập của Tạp chí WHA Review . Ngày 29 tháng 6 năm nay đã họp trao đổi thân mật về sáng tác Haikư với CLB Haikư Việt-Hà Nội.Bà đã tặng tập thơ “Chama, a palavra” (Ngôn từ,một ngọn lửa) song ngữ Bồ-Pháp xuất bản năm 2013 tại Lisboa.

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc 37 bài thơ ngắn đăng trong tập này-bài ngắn nhất 10 từ,bài dài nhất 36 từ (tiếng Bồ Đào Nha).Xin thưa, đây không phải toàn là Haikư mà phần nhiều là thể thơ ngắn.Phần lớn chia 3,4 dòng, có bài ngắt thành 5,6,10 dòng.Bà là nhà thơ Haiku nữ xuất sắc của Bồ Đào Nha, một trụ cột của Hiệp Hội Haiku Thế giới (WHA) và là Cộng tác viên thường trực của HKV-Hà Nội từ 2015.

CHAMA A PALAVRA-UNE FLAMME,LE MOT

NGÔN TỪ,MỘT NGỌN LỬA

Murmurar de asas

as palavras no céu branco

da página


1-Bruissement d’ailes

les mots dans le ciel blanc

de la page


Tiếng vỗ cánh

Của những ngôn từ giữa bầu trời trắng

trên trang giấy


2- Ciel vide

les oiseaux de pensées

ont disparu


Trời rỗng không

Bầy chim của suy ngẫm

bay rồi


3-L’ile -

les yeux des hommes

ont la couleur du vent


Đảo-

trong mắt đàn ông

có màu của gió


4-Matin

je bois mon Orient

dans une tasse

de céladon


Sáng sớm

tôi uống phương Đông của mình

trong chiếc chén sứ

tráng men celadon


5-Sable fin

entre les doigts

s’écoule

le silence

de nos jours


Cát mịn

lọt kẽ tay

chảy

sự im lặng

của tháng ngày đời ta


6-Route sinueuse

au bord du lac

le ciel sous mes pieds


Con đường khúc khuỷu

bên hồ

bầu trời ngay dưới chân

alt

7-Enfants lunaires

Sur le sable scintillant

nous marchions-

la mère lune

dans nos bras


Là con của mặt trăng

ta bước

trên mặt cát lấp lánh

ôm vầng trăng mẹ

đầy tay


8-Vent du Nord

flamme hésitante

de notre amour


Gió bấc

ngọn lửa ngập ngừng

mối tình đôi ta


9-Hiver

les ailes de l’oiseau

sont des voiles de neige


Mùa đông

cánh chim

là những cánh buồm tuyết trắng


À LIPO

10- Désir

embrasser la lune

dans l’eau du lac


Gửi Lý Bạch

Nguyện ước

ôm trăng

dưới đáy hồ


11-Absence

trainer

dans la trace

de ton regard

sans regard


Sự trống vắng

kéo lê

trong dấu vết

của cái nhìn-

không nhìn gì của anh


12-Gouttes de

pluie chaude

sur mon visage

ruisselle

le temps


Những giọt mưa

nóng hổi

trên mặt tôi

đầm đìa chảy

thời gian

alt

13- L’oiseau

sur le sable luisant

des traces

de blessures en blanc


Con chim

trên cát lấp lánh

những dấu vết bị thương

màu trắng


14-Étoile filante-

mon sourire

entre ciel

et terre


Ngôi sao sa-

nụ cười tôi

nằm giữa đất

và trời


15- La vie

une parenthèse de désir

entre le rien

et le rien


Đời người

đôi ngoặc kép của đam mê

giữa không có gì

không có gì


16-Mes pensées assoupies

j’ai fait

un rêve d’oiseau

sans ciel


Những suy tưởng của tôi thiu thiu ngủ

tôi đã mơ về

một con chim

không có bầu trời


17-Père,

je retrouve tes rides

sur mon visage

l’hiver sera-t’il long?


- Cha ơi,

con tìm thấy lại những nếp răn của cha

trên mặt con

mùa đông liệu sẽ có dài không ?


18- Le soleil a doré

les cieux-

silence

plein d’interrogations


Nắng tô hồng

bầu trời-

lặng lẽ

đầy dấu hỏi

alt

19-Hiver –

des oiseaux blancs

dans la blancheur

de nos souvenirs


Mùa đông-

đàn chim trắng

trong sắc trắng

của kỷ niệm chúng mình


20-Le soleil du Nord

coulait des arbres

en larmes d’ambre

immobiles


Mặt trời phương Bắc

chảy từ lùm cây

những giọt lệ màu hổ phách

im lìm


21-Le silence sur tes lèvres

l’ombre dans ton regard

le vent dans tes bras

c’est moi


Lặng im trên môi anh

bóng râm trong mắt anh

làn gió vòng tay anh

là em


22- Nous marchions

sur les sables de nos amours

les souvenirs crissaient

sous nos pas


Ta đã đi

trên nẻo cát của tình yêu

bao kỷ niệm lạo xạo

dưới chân mình


23- Dans la brume blanche

du passé

deux ombres

s’embrassaient


Trong làn sương trắng

ngày qua

đôi bóng hình

ôm ấp


24- La fête foraine est finie

le chapiteau a fermé ses ailes

le carrousel ne tourne plus

le temps s’est installé

sur la place vide

et dans nos coeurs


Hội chợ vừa tan

Rạp xiếc khép cánh

vòng ngựa gỗ quay ngừng

thời gian đong lại

trên quảng trường trống vắng

và ngay giữa tim ta

alt

25- Enfance

les ciseaux des hirondelles

découpent le ciel

en souvenirs

sans paroles


Tuổi thơ

những đôi kéo cánh én bay

cắt nhỏ bầu trời

thành bao kỷ niệm

không lời


26- Éternité-

la lumière

dans les yeux maternels


Vĩnh hằng-

ánh sáng

trong mắt Mẹ


27- Mère,

j’ai vu ta silhouette

mince et délicate

flotter avec grâce

dans un gros manteau d’hiver

tu venais vers moi

malgré le temps

et j’ai vu ma silhouette

mince et délicate

flotter avec grâce

dans un gros manteau d’hiver


Mẹ ơi!

con đã thấy hình dáng Mẹ

mảnh mai tế nhị

thoảng qua duyên dáng

trong chiếc áo măng tô dày cộp mùa đông

Mẹ đi về phía con

mặc cho thời gian

và con đã thấy bóng hình con

mảnh mai tế nhị

lướt bay duyên dáng

trong chiếc măng tô dầy cộp mùa đông


28- Ville blanche

de l’oubli-

les maisons pleuraient

le temps


Thành phố trắng

của lãng quên-

những ngôi nhà đã khóc

thời gian


29- Dans le silence

de la nuit

j’ai crié ton nom

une étoile est tombée


Trong đêm

lặng thinh

em gọi tên anh

một ngôi sao sa


30- Dans le creux

du silence

j’entends le bruissement

du temps

je suis le temps

alt

Trong trống không

của lặng im

em nghe tiếng

thời gian thầm thì

em chính là thời gian


31- -Te souviens-tu

des souvenirs?

–Des traces d’eau

qui ne laissent de sécher

sous le soleil d’été


-Nhớ chăng anh ?

bao kỷ niệm

Những vệt nước

tự khô

dưới nắng hè


32- Prisonniers

dans une bulle d’air

tout est bleu

Vite!Vite!Respirons


Những tù nhân

trong cùng bong bóng khí

toàn màu xanh lơ

Mau !Mau! Hít thở nào


33-Avant la fin

Saurons- nous

aimer pour toujours?


Trước khi kết thúc

Liệu mình sẽ biết

yêu nhau trọn đời ?


34- Dans le silence du vent,

des mâts et des cordes

j’entends le cri

du grand large

tout près


Trong im lìm của gió,

của cột buồm,giây chão

em nghe tiếng gọi

của trùng khơi

kề bên


35- Quand tu es parti

j’ai inventé notre histoire

un jour j’ai entendu ta voix

notre histoire a pris fin


Khi anh đi rồi

em đã bịa chuyện chúng mình

một ngày nọ em nghe tiếng anh

chuyện này đà kết thúc


36- Regard sans fond

Insaisissable-

les mots s’inquiètent


Cái nhìn thẳm sâu

không sao nắm bắt -

những ngôn từ băn khoăn


37-Mot magique

annule les autres

le temple reste

fermé


Ngôn từ thần diệu

xóa sạch mọi điều

miếu đền tồn tại

kín như bưng

ZLATKA TIMENOVA- LISBOA 2013


Le poème nous parle un bref instant

Puis venu du secret ,il retourne au silence

Car les poètes sont les messagers du rien

Et toute langue est étrangère.

Robert Bréchon-Méditations méta-poétiques

Bài thơ nói với ta chỉ trong phút chốc

Đến từ nơi kỳ bí ấy,lại trở về miền tĩnh lặng

Vì nhà thơ là người đưa tin của hư không

Và ngôn ngữ nào cũng đều xa lạ cả.

alt

***

Ngõ bằng lăng- Hà Nội

29 tháng 6 năm 2018

Kỷ niệm ngày tiếp TS Nữ haijin Bồ Đào Nha Zlatka Timenova và Stanich.

ĐINH NHẬT HẠNH


Mùa hạ- Haiku cổ điển Nhật Bản

alt

1-Ngắm đại dương tháng Sáu

-Các vị Phật

trong hậu cung

SHIKI (1867-1902)


2-Một chiếc cuốc

đứng giữa đồng không

Nắng thế!

SHIKI


3-Quả núi

xa xa kia

nơi nắng ngày ngày tỏa đến

ISSA(1768-1872)


4-Trên mông tôi

những vết hằn

chiếc chiếu mới

ISSA


5-Một phần thôn dã

Cỏ dính đôi cùi tay tôi

thở nắng trời

Osuga OTSUJI (1881-1920)


6- Đảo tiếp đảo

Thông trên đảo

và tiếng gió mát

Matsuo SHIKI


7-Gió mát -

Thông reo

lấp đầy trời rỗng

Ueshima ONITSURA (1661-1738)


7-Tôi trật mông

về phía tượng Phật

Trăng mát mẻ

SHIKI


8- Trăng khuya

Như

một khối mát dịu

Yashuhara TEISHITSU (1601-1673)


9- Đèn tắt

những vì sao mát mẻ

luồn qua khe cửa sổ

Natsume SOSEKI (1865-1915)


10-Trong mắt nhìn

nghìn năm

Làn gió nam mát rợi

SHIKI


11-Mát thế

Tiếng chuông

ngay khi vừa mới thỉnh

BUSON (1716-1784)


12-Trong nơi mát mẻ

tôi nằm

ngủ quên

BASHO


13- Ta chẳng có gì

ngoài sự tĩnh tâm

cùng không khí mát

ISSA


14-Đêm ngắn

chú sâu giữ lại

những giọt sương đêm

BUSON


15-Đêm ngắn

con cua nấu cơm

bọt xùi trong đám sậy

BUSON


16-Đêm ngắn

còn bao ngày nữa

ta được sống đây?

SHIKI (mất năm 35 tuổi vì thổ huyết)


17-Đêm hè

tiếng guốc ta khua

vang bầu tĩnh lặng

BASHO


18-Vén chiếc rèm lên

chẳng thấy gì-

Mùa hè ra đi

Kakimoto TAE (1928-)


19-Thiu thiu ngủ

một đám mây đầu mùa

vương trên đầu gối

ISSA


20-Say mê

trời mùa hạ

Chư Phật quây quần

Hiroshe NAOTO (1929-)


20-Trong đầm khô cạn

nơi con trăn ở

nhiều mây tụ về

SHIKI*

Nếu mây sẽ thành mưa thì với loài rắn cũng vậy, sẽ phun mưa.Trong âm lịch,”Rắn –Nước-Được mùa” có mối liên quan như con Rồng.


21-Đáy vò -

dưới trăng mùa hạ

con bạch tuộc mơ màng

BASHO


22- Sợi dây câu

văng

chạm trăng mùa hạ

Chiyo -NI(1703-1775)


22-Trên sóng bạc đầu

gió nồm xanh**

tán phát ánh trăng

Oshima RYOTA (1718-1787)

**Ở Nhật Bản ,từ xanh (lơ)còn có nghĩa là màu xanh (lá cây) của thiên nhiên “Gió xanh” thổi mùa hạ qua lá cành.


23-Làn gió xanh** phương Đông

hình như

đánh bóng núi non

Aoki GETTO (1879-1849)


24-Gió xanh** –

Trong bát cháo loãng của ta

cánh mẫu đơn trắng

RYOKAN Taigu (1758-1831)


25-Gió trắng*** miền Nam

Phía sau tai em

thiếu thoa chút phấn

Hino SOJO (1901-1956)

***Sau cơn mưa,bầu trời lại trong trẻo.Gió cũng như mây, cùng màu trắng, không còn u ám nữa .


26-Gió dữ *mặt trời

như còn rung rung

trong tiếng chim cu

Kawahigashi HEKIGOTO (1873-1937)

*Gió từ phía mặt trời thổi khi trời đẹp nhưng thường mang theo dông tố.


27-Gió tắt

cỏ

mặc đồ tang

Aioigaki KAGIN(1898-1986)


28-Mưa bụi tháng 6

lối mòn

biến mất

BASHO


29-Cơn dông mùa hạ

gõ trống tới tấp

trên đầu đàn chép

SHIKI


30-Dưới màn mưa hạ

ngắn lại

chân cò

BASHO


31-Trần truồng

trên ngựa không yên

phi qua cơn dông

ISSA (1768-1827)


32-Dưới áo mưa

gió mùa ướt sũng

một dáng đàn bà

Akimoto FUJIO(1901-1977)


32-Dưới tia sét

tiếng những giọt sương

rơi trong khóm trúc

BUSON


33-Sấm và sét

cứ một tia chớp

chữa khỏi bệnh bao người

ISSA


34-Trong bàn tay tôi

rỗng không

ánh chớp trong đêm

Saito UMEKO (1929-?)


35-Đứng trước tia chớp

tuyệt vời thay

ai không hề biết gì *

BASHO

*Theo thiền học, ai tự nhận không biết gì tức là người đó thực sự có kiến thức


36- Một tiếng sấm giữa trời xanh

Một thoáng “Chân”

trong lòng người

Kato SHUSON(1905-1993)


37-Sau tiếng sấm

mây đêm

màu mát hơn

Hara SEKITEI (1886-1951)


38-Sáng mùa hè

sa mù đến

hình dáng một chiếc giày

Yotsuya RYU (1958-)


39-Cô đơn –

Sau màn bắn pháo hoa

một ngôi sao sa

SHIKI


40- Đêm tháng năm

thỉnh thoảng lại nghe

tiếng tre đánh rắm

Takarai KIKAKU (1661-1707)


41-Ngón tay em bé

mắc

một cầu vồng

Hino SOJO (1901-1956)


41-Trắng thế!

Những nét mặt

ngắm cầu vồng

HoshinoTATSUKO (1903-1984)


42- Thân già

lụ khụ

tôi vẫn sống qua mùa hè

Sumitaku KENSHIN (1861?-)


43-Kỷ niệm “Ngày thả bom” *

tôi lau tấm thân tàn

một sớm mai lành lặn

Ishida TOSEI(1920-?)

*Ngày Mỹ thả bom A xuống Tp Hiroshima năm 1945


44-Cỏ mượt mùa hè

một chiến binh

bị nung chảy thành caramen

Suzuki AKIRA (1935-?)


45-Cỏ dại mùa hè

đang run lên

giấc mơ chiến sĩ

BASHO


46-Giữa trảng cỏ cao mùa hạ

chỉ thấy nhấp nhô

ngọn gậy khách hành hương

Matsue SHIGEIORU (1596-1670)


47- Thẳm sâu-

thẳm sâu hơn nữa

chập chùng rặng núi xanh

Taneda SANTOKA (1882-1940)


48- Từng bước, từng bước

trong núi non mùa hạ-

Biển bỗng hiện ra

ISSA


49-Người hành khất kia

mang cả đất trời

thay tấm áo mùa hè

Takarai KIKAKU(1661-1707)


50-Say giấc ngủ trưa

mặc cho

nước suối giã gạo

ISSA


51-Trong cõi bồng bềnh này

hãy làm sư phụ -

Tha hồ ngủ trưa

Natsume SOSEKI (1865-1915)


53-Chiều hôm mát mẻ

Người kia đâu biết

tiếng chuông kia báo tử đời mình

ISSA


54- Chiều hôm mát mẻ

Người nọ biết

tiếng chuông báo tử đời mình

ISSA


55- Cắt rơm

dưới ánh sao mờ

liềm tôi chạm một ngôi mộ

Hiramatsu YOSHIKO (1932-)


56-Họ hong phơi

trên sào

áo quần người đã khuất

Morikawa KYOROKU (1656-1715)


57-Trong vô biên xanh

răng em bé

nhú

Nakamura KUSATAO (1901-1983)


58- “Đó là một mùa hè gầy guộc”

Nàng trả lời tôi

trước khi nước mắt ngắn dài

Kitamura KIGIN*(1624- 1705) Thầy dạy thơ đầu tiên của BASHO)


59-Dòng nước xưa

chẳng còn dấu vết

nơi tôi đã cùng bơi với nàng

Yamaguchi SEISHI (1901-1994)


60-Một con chép nhảy

nước lại lặng tờ-

Tiếng chim cu gáy

Ikenishi GONSUI (1650-1722)


61-Nơi con cu gáy

vừa mới biến mất

Một hòn đảo nhô

BASHO


62-Trên trời

tiếng chim gáy và sơn ca

giao thoa

Mukai KYORAI (1651-1704)


63-Tiếng ho khan

của một mục sư

lẫn tiếng cu gáy

BUSON


64-Này cu gáy,

Cậu tăng thêm

nỗi cô đơn của ta

BASHO


65-Này cu gáy!

đoạn kết của em

Ta sẽ nghe trên xứ sở Bóng đêm

(Vô danh) Tương truyền bài này của một tử tù đợi giờ hành quyết.


66- Con bọ chét quỷ sứ này!

nhờ tay ta

thành Đức Phật!*

Kobayashi ISSA

*Thành Đức Phật ngoài nghĩa văn học còn có nghĩa là chết


.67-Cũng từ miệng này

vừa nhai bọ chét

Ta tụng ca Phật Đà

ISSA


68- Thương thay

bọ chét lều ta

chúng sẽ chóng gầy thôi!

ISSA


69-Bị bọ chét cắn

có phải vậy không ?

Giấc mơ đao kiếm!

Takarai KIKAKU ()


70-Tha cho nó đi !

Con ruồi tội nghiệp

chắp tay, chắp chân

ISSA


71-Mỉm cười-

đức Phật chỉ tay một con mòng

đang đánh rắm

ISSA


72-Một người

một con ruồi

trong căn phòng rộng

.ISSA


73-Thế giới tốt lành

một con ruồi khác

sà đậu bát cơm

ISSA


74-Mải giết con ruồi

tôi làm thương tổn

một bông hoa thơm

ISSA


75-Đập nát con ruồi

tôi muốn

diệt sạch

Natsume SEIBI (1749-1816)


76- Sánh ngang Đức Phật

tôi mặc cho bầy muỗi xuân phân

tha hồ đốt

Ôtomo OEMARU (1719-1805)


77-Đôi gò bồng đảo

tuyệt trần

–Một con muỗi

Ozaki HOSAI (1885-1926)


77-Bị đánh đau

con cá gỗ

khạc ra một bầy muỗi trưa

Natsume SOSEKI(1865-1925)*

Con cá gỗ trong bài là chiếc mõ gỗ hình cá treo ở đền chùa.


78-Trong giếng cũ

con cá nào đớp muỗi

nước vang tiếng huyền

BUSON


79-Tôi ném con cánh cam

vào

thẳm sâu bóng tối

Takahama KYOSHI (1874-1959)


80-Bay rồi

con đom đóm đầu tiên –

Gió trong tay tôi

ISSA


81- Tiếng ngựa đánh rắm

làm mình tỉnh giấc

thấy đàn đóm bay

ISSA


82-Bị trẻ rượt bắt

con đom đóm nhỏ

ẩn nhờ ánh trăng

Oshima RYOTA (1718-1787)


83-Cho kẻ đuổi bắt

đom đóm tặng

ánh sáng mình

Ôtomo OEMARU (1719-1805)


84-Trên ống tay áo tôi

nó lấy lại sức -

đom đóm bay rồi

ISSA


85-Một lồng đom đóm

cho bé ốm chơi –

Hiu quạnh

Oshima RYOTA (1718-1787)


86- Trong mùng,

nàng thiu thiu ngủ -

Giữa đàn đom đóm bay

SHIKI


87-Đom đóm,

Ô kìa đom đóm!

trên sông đêm trôi

Chiyô NI(1703-1775)


88-Nước đông pha lê –

Đuốc đom đóm tắt

còn gì nữa đâu!

Chiyo -NI (Bài từ thế )


89-.Dính vào

lông sói

một con đom đóm

Kaneko TOTA (1919-?)


90-Trên mặt đất

chú ve đầu tiên

bò trong sương mai

Naito MEISETSU (1847-1926)


91-Trên cùng một cây

giữa đồng mênh mông

đàn ve họp hội

SHIKI


92-Lặng như tờ-

Tiếng ve

khoan đá

BASHO


93-Trong lòng tăm tối

Tôi đuổi bắt

đom đóm

Kawahara BIWAO (1930-?)


94-Trên ngọn cỏ

trước bầu trời vô tận

một con kiến nhỏ

Ozaki HOSAI (1885-1926)


95-Chiều lặng yên

Đất cằn khô cháy

đàn kiến đang cày

Nakadai SHUNREI (1908-?)


99-Đàn ve sắp chết

vậy mà tiếng kêu

chẳng nói lên gì

BASHO


100-Tôi đang khổ đau

Ve kêu râm ran

ngược thời xa vắng

Sumitaku KENSHIN (1967-1987)


101-Trước căn nhà hoang

con ve ra rả

Tia nắng cuối cùng

SHIKI


102-Chập choạng

một con cóc

nôn thốc vầng trăng

ISSA


103-Cửa là bó củi

thay vì cái khóa

Con sên

ISSA


104-Vòng xoáy vỏ ốc

cứ nhanh dần lên –

Con sên

Yamaguchi SEISHI (1901-1994)


105-Dưới trăng đầu hôm

Vai trần

một chú ốc sên

ISSA


106-Nào leo chậm thôi!

Này chú sên nhỏ,

đỉnh Phú Sỹ rồi!

ISSA


107-Theo cách cậu leo

Sên này!

liệu rồi thành Phật ?

ISSA


108-Con rắn đi rồi

ánh mắt trong cỏ

vẫn trừng nhìn tôi

Takahama KYOSHI (1874-1959)


109-Chẳng còn dấu vết

kẻ đã lẻn vào

khu rừng mùa hạ

ISSA


110-Hoa mẫu đơn

xua mây ra

xa hàng trăm dặm

BUSON


111-Chén sakê

tôi đặt một chốc

giữa chùm mẫu đơn

ISSA


112-Bông mẫu đơn nở

khạc ra

cầu vồng

BUSON


113- Bên ngọn nến

bông mẫu đơn

lặng lẽ

Morikawa KYOROKU (1656-1715)


114-Tôi hái hoa mẫu đơn-

Vườn nhà

trống trải

Takahama KYOSHI (1874-1959)


115-Hoa bìm bìm

khép cánh ban mai

Hận người

Chiyo-NI


116-Sợi cỏ đuôi diều

vướng víu chân tôi

buộc thay giây dép

BASHO


117-Tỉnh được cơn mê này

Tôi sẽ thấy tím

màu hoa diên vĩ *

Ogawa SHUSIKI (Nữ)(1669-1725)

Đây là thơ tuyệt mệnh trên giường bệnh của tác giả.”Nếu như đời chỉ là giấc mộng,một ảo ảnh thì“CHẾT”lại hứa hẹn sự thức tỉnh một ánh sáng rực rỡ hơn –như màu tím hoa diên vĩ-màu tím truyền thống gắn liền với đời thiếu nữ.


118-Từ màu tím đám mây

đến màu tím hoa diên vĩ,

tâm tư mình miên man

CHIYO –NI(1703-1775)

Bài thơ này liên tưởng nỗi đau buồn xót xa của tác giả vừa mất mẹ.Màu tím khói lò hỏa táng gợi đến màu tím hoa cà của hoa Diên vĩ –màu họa tiết Kimono ưa thích của thiếu nữ đất Phù Tang.


119- Hoa huệ rừng

nhụy tỏa hương

ngấm thơm đôi vú em

Ijima HARUKO (1921-2000)


120-Trên bông cẩm chướng

Một con bướm trắng

hay lạc một linh hồn

SHIKI


121-Con rắn lẩn rồi

Hòn núi lặng tờ

hoa huệ im phăng phắc

SHIKI


122-Thiên đường –

Một người đàn bà

một bông sen đỏ

SHIKI


123-Thẳm sau màn sương

tiếng suối rì rào

ta đến gặp nàng

Ozaki HOSAI (1885-1926)

*Bị chú:Các chú thích ghi trên đều của tác giả Tuyển tập.

***

THAM KHẢO

Haiku-Anthologie du Poème court japonais

(Corinne Atlan & Zéno Bianu-Poésie)-Gallimard 2002-Paris.

***

Trích:

TỦ SÁCH DỊCH HAIKƯ THẾ GIỚI

Ngõ bằng lăng-Hà Nội

BL4 2010-2018

Đinh Nhật Hạnh& Đinh Trần Phương

Buson- Mùa Hạ (Haiku cổ điển Nhật Bản)

alt

Lời giới thiệu

Như chúng tôi đã có lần thưa,năm nay Haikư Việt sẽ tập trung giới thiệu thân thế và sự nghiệp của 2 Đại thụ Haikư cổ điển Nhật bản Matsuo Basho và Buson.Đầu năm 2018 Website haikuviet đã trân trọng giới thiệu thi phẩm Mùa Xuân gồm hàng trăm bài của hai vị .Tuần tự theo mùa ,lần này xin đăng 92 khúc tiếp tục mạch thơ Mùa Hạ trong số này của Đại sư Haikư kiêm Đại họa sư BUSON (1716-1784)-người đặc biệt có 2 họ và 25 bút danh , có đời tư ổn định hạnh phúc nhất trong 4 Đại thụ của nền Haikư cổ điển.Mạch thơ ông thư thái,uyển chuyển ,nhẹ nhàng thủ thỉ ,đầy lạc quan thi vị ,có thơ trong họa ,có họa trong thơ …

Hà Nội 23/5/2018

Đinh Nhật Hạnh

alt

BUSON TANAGUCHI- YOSA (1716-1783)

MÙA HẠ

01-Mát mẻ -

Chảy qua kinh đô từ phía Bắc

một dòng sông


02-Chỉ sau một đêm ngắn ngủi

Nước dâng 2 tấc

trên dòng sông Ôi


03-Trận mưa xuân sớm

tạo dòng sông không tên

dữ dằn


04-Đêm ngắn

tối tăm

Dòng sông Ôi trôi


05-Gió chiều hôm

dưới chân cò

bập bềnh sóng nước


06-Sau một đêm ngắn

tối mò

Hồ Niô biến mất


07-Lội sông mùa hạ

tuyệt vời thay

-Dép rơm xách tay


08-Chảy trên thế gian

liệu đà hóa đục -

Hỡi làn suối trong?


09-Cần chi hoa lá

–Chỉ cần câycối ẩn mình

chim tu hú ước


09-Con tu hú nhỏ

bám chặt quan tài

giữa bao lớp mây


10-Con tu hú non

bay chéo

qua Đền Heian


11-Có con tu hú non

mơ thăm kinh đô-

Mong ước hão huyền


12-Tiếng chim tu hú

chẳng dở ,chẳng hay

Thật vậy!


13-Cơn giông chiều tối

bám chắc ngọn cỏ

bầy sẻ trong làng


14-Dãy núi mùa hè

bao quanh Kyôtô

cánh cò liệng trắng


15-Hoa đỏ tưng bừng-

Hôm nay lặng tiếng

em bé ốm rồi


16-Sét đánh

ngôi nhà tranh bốc cháy

Hoa dưa nở vàng


17-Cơn mưa tháng 5

Hướng ra sông rộng

có hai mái nhà


18-Lấp sau rặng cây

một lá cờ hiệu

treo trước nhà quan


19-Hương muỗi đốt rồi-

Quán trọ thoải mái

ngọn cỏ trăng vờn


20-Cây anh đào trĩu quả

chẳng nhà sư nào dưới gốc

cho quả chín rụng vào


21-Mơ quả còn xanh

qua làn mưa bụi -

Khói bếp cơm chiều


22-Trong chậu nước

chen chúc nhau

nào dưa chuột,nào cà dái dê


23-Chiếc cáng bệnh nhân

đi dọc theo

những chùm mây


24-Trái tim khổ đau

ta leo lên đồi

Tầm xuân nở rộ


25-Có một bà góa

vẻ mặt u sầu

tay phe phẩy quạt


26-Tôi nhìn sướng mắt

chiếc quạt người yêu

màu trắng tinh khôi


27-Ngắt bông mẫu đơn

Lòng tôi xa xót

chiều nay


28-Ngày lễ Thay Áo mùa hè*

Lòng tôi

làn sương phù du bao phủ

*Ở Nhật đầu mùa hè có ngày lễ thay trang phục nhẹ

thay áo quần dầy cộp mùa đông -xuân giá rét.


29-Vụ mùa lúa mạch

bộ mặt cô đơn

một bà điên dại


30-Vồ con đom đóm trong tay

lòng tôi

bỗng tối sầm


31-Cuộc tình tạm bợ

vừa mới đêm nay-

Mùa hè thay áo


32-Sau vài nháy mắt

một giấc ngủ trưa

và chiếc quạt tay


33-“ Này bông sen trắng , ta sẽ hái đây!”

Sư ông băn khoăn

Nhìn kìa,điệu bộ !


34-Kìa ! Mẩu thuốc lá

cháy trên lá sen -

Bông sen chứng kiến


35-Đêm ngắn-

một bông trà rụng

vào giếng cạn khô


36-Cánh hoa mẫu đơn*

một số rơi rụng

xếp chồng lên nhau

*Mẫu đơn NB nhiều màu rất đẹp và thơm ,dòng phù dung rất được

quý chuộng.Rất khác với mẫu đơn (bông trang) quê mình.


37-Lặng thinh, cô quạnh

vắng khách tham quan

Hoa mẫu đơn một mình


38-Sau khi tàn rụng

vẫn giữ dáng hình

một bông mẫu đơn


39-Hoa dành dành

chỉ nở

nơi cớm nắng


40-Lánh mặt mọi người

có con đom đóm

nấp dưới lá sồi


41-Đêm ngắn

các vũng nước còn lưu lại

mảnh trăng


42-Vuột qua khỏi lưới chài

vuột cả luôn giây chão-

Đáy nước một vầng trăng


43-Phải vì giữ rịt bóng đêm

nên đêm chóng sáng

Hỡi hòn Nam sơn?


44-Hôm nay,bằng mọi cách

dẫu cô dâu vắng nhà

Ta vẫn đi cấy lúa!


45-Một sư ông khó tính

giẫm lên gạo vãi rơi

vừa đi khuyến cúng về


46-Mắt trợn ngược

một sư ông đi qua

Chim cồng cộc đang bắt cá dưới sông


47-Cạnh miếu bên đường

một người quá cố -

Lúa mạch đang mùa


48-Tiết trời mát mẻ

từ

tiếng chuông vang


49-Đánh cá bằng chim cồng cộc

xem xong tôi về nhà

Tượng Phật trong quán trọ


50-Không mua hàng lụa

cà nhà nghiêm trang –

Lễ thay áo mùa Hè


51-Để lại xâu cá bột

trước cổng nhà tôi ban đêm

không vào chỉ ghé qua


52-Dẫu cho ruồng rẫy, chia lìa

Vợ chồng dành dụm

cho Lễ hội Thay áo mùa hè hàng năm


53- Năm ngoái cụ cao niên nhất

kể lại Lễ Thay áo mùa Hè

ngày xưa


54-Trên bãi cỏ

sau lễ hội ,trời mưa

Ngựa xe nườm nượp


55-Cuốc bộ, rồi cuốc bộ

còn phải đi thật xa

qua bao cánh đồng khô mùa hạ


56-Một ngày dài

trong làng không có cáng*

Bụi mùa gặt lúa mạch bay

*Ngày xưa, phương tiện đi lại trên bộ ngoài đôi chân ra

chỉ có ngựa , xe ngựa hay cáng và kiệu.


57-Đi qua miền hoang vu

Mây bay

sà xuống lộ


58-Lễ Thay Áo mùa hè

Du khách qua đồng xanh

–Những chấm trắng li ti


59-Kinh chưa!

Cây lá lặng như tờ

Cánh rừng xanh mùa hạ


60-Ánh đèn qua cửa sổ

những cành lá non tơ

đang vươn lên tít ngọn


61-Một cây tre nổ *

phía ngoài dậu thưa

rào che vườn quýt

*Vào mùa hè nắng nhất ,tre nứa không chịu nổi độ nóng, thỉnh thoảng nổ dòn như pháo.


62-Lá sen chứa đựng

gương trời

nước mưa


63-Nơi đây

giờ vàng hoa cải

Xưa -tốt đồng lúa xanh


64-Lá xanh

Nước bạc

bông lúa mạch chuyển màu vàng


65-Đêm hè ngắn ngủi

những mầm sậy đáy nước

tua tủa trồi lên


66-Tiếng đục đá

được tắm mát

trong dòng suối trong


67-Dòng nước trong veo

hai người hì hục tát

Khuấy đục mất rồi


68-Khi xa khi gần -

Âm vang dòng thác

lá rừng xanh non


69-Giẫm lên bóng mình

ngay trong vũng nước

Mát lạnh ,tỉnh người


70-Một ngày mưa

bóng đêm ập xuống

Đồng bông nở hoa


71- Ban mai quang mây

giọt giọt mưa rơi

trên cây ớt đỏ


72-Ao sen-

Gió từ đồng lúa

lật ngửa lá sen tơ


73-Ngọn nồm nam

trên biển lúa mơn man

không tiếng động, tìm đến chỗ tôi nằm


74- Chuông khua

ồn ã-

Phũ phàng đời hoa


75-Vắng bóng quạ bay

nguồn nước cũng xa

Tiếng ve ra rả


76-Ngôi đền đỉnh núi

vững vàng, đáng tin

Lá non mơn mởn


77-Rón rén, ngập ngừng-

Bước giày không tiếng

thảm rêu đơm hoa


78-Giải phướn hình cá chép

trên lâu đài Hỉkônô

Một làn mây đậu


79-Bìm bìm

nở hoa

ngay trước mõm con bò còm cõi


80-Từ KYÔTÔ

hoa diên vĩ nở

một màu thanh thiên


81-Bình hoa cũ-

Ngát hương xưa

ta hầu đã quên rồi


82-Đêm vắn

Sương lấm tấm

đọng lưng sâu


83-Thả đàn đom đóm

vào mùng

Ôi! hoành tráng chưa !


84-Đụng bếp lò dưới dậu

Chú cóc

lảng ra xa


85-Kiến rừng

bò rõ nét

trên bông bạch mẫu đơn


86-Con dơi

tìm chỗ ẩn

trong chiếc dù rách bươm


87-Cành hoa khô thơm

buồng tắm che màn

nàng mặc gió mơn man


88- Cô gái vừa ly hôn

giẫm chân trên ruộng bùn

cấy lúa


89-Nhìn quả mơ xanh

người đẹp

chau mày


90-Sáng suốt thay

quán trà mở nơi này

cánh rừng mùa hạ


91- Tiết trời mát mẻ

từ

tiếng chuông ngân


92-Nhận lời tỷ thí

hai nhà sư giang hồ quần thảo

trên cánh đồng khô

***

THAM KHẢO

The heart of Buson-Takofumi Saito –W.R.Nelson

TỦ SÁCH DỊCH HAIKƯ NHẬT BẢN & THẾ GIỚI

Đinh Nhật Hạnh – Đinh Trần Phương

Buson Taganuchi & Yosa (1716- 1783)- Đại sư Haiku, Nhà Danh họa

Haikuviet.com: Ngày 25 tháng 12 hàng năm là kỷ niệm ngày mất của Đại sư Haiku- Nhà Danh họa BUSON. Chúng tôi xin cúi đầu tưởng niệm một tượng đài của nền thơ Haiku Nhật Bản và Thế giới và trân trọng giới thiệu tóm lược về Người.

alt

Vài dòng tiểu sử:

Buson sinh năm 1716 là con một gia đình nông dân ở Kema quận Higashinari Tỉnh Setsu (nay là quận Osaka) vào thời kỳ bình trị của thời đại TOKUGAWA.Cho đến năm 20 tuổi,ông ở với gia đình làm nghề vẽ tử hồi rất trẻ.Rồi ông đi Edo (nay là Tokyo) học vẽ và làm thơ.Lúc đầu học với thầy Uchida Senzan trước khi thụ giáo thầy Hayano (còn gọi là Soya) vốn là đồ đệ của Kikaku và Ransetsu-2 nhà thơ lớn, môn sinh của Cụ Basho.Khi thầy Hayano mất,ông ở lại phía Bắc Edo,làng Yuki từ đó” Lên miền Oku “ như Đại sư Basho khi trước, khoảng 10 năm vẫn vẽ và làm thơ..Năm 1751,cố định ở Kyoto ,học xong hội họa ở đó.Mùa xuân năm 1754 dời về Yosa bắc Kyoto trong 10 năm,lấy tên họ mới là YOSA khi 38 tuổi,mở xưởng vẽ bình phong,cùng với các môn sinh theo đuổi hội họa chuyên nghiệp.

Năm 45 tuổi ,lấy vợ là Tomo,có một con gái.Lập trường phái họa Nanga cùng Ikeno Taiga,lập Hội thơ Shankasa cùng Tan Taigi,Kuroyagani Shoha và các học trò của Hayano.Từ 1766 đến 1768 du ngoạn,đã đến Shikoku.Trở về,vẫn tiếp xúc với hội thơ Shankasha.Thời gian này sáng tác nhiều tác phẩm hay nhất.

Từ 1770- lấy tên mới là Yahantei để tôn vinh thầy là YAHANTEI.Phụ trách Nhóm nhà thơ trẻ ở Kyoto.Thời kỳ này vẽ nhiều.Nhiều tác phẩm lớn.Năm 1771,cùng Taiga đã minh họa các album của Lili Weng “ Les 10 avantages et 10 plaisirs de la vie à la campagne” 10 lợi ích và 10 điều thú vị ở nông thôn”Jubenzu Jugizu” .Thời kỳ này cũng là đỉnh cao sáng tạo của Nghệ thuật và Thi ca của ông.

-Năm 1773,bắt đầu xuất bản Haiku của mình,tiếp sau các tập in chung Sôno Yuki

Kage (Bóng của tuyết) và Kono hotori (Ở gần đây)

-Năm 1773,ra tập Ake garasu (Con quạ lúc bình minh)

-Năm 1776,ra tập Zoku ake garasu (Con quạ khác lúc bình minh) và Yahan raku (Mừng năm mới)

-Năm 1774 ông lấy tên mới là BUSON khi 58 tuổi,10 năm trước khi mất.

Tiếng tăm về hội họa của ông ngày càng lớn,tác phẩm bán rất chạy.Ông cũng tự nhận thức được chất lượng của chúng.Trong một bức thư gửi bạn,ông tự đánh giá “là vô địch so với các họa sĩ cùng thời

-Năm 1777,ông bỗng đưa ra một dự định độc đáo (cũng như HOKUSAI) khi về già là:

* Mỗi buổi sáng vẽ 1 con Shishi (Con vật thần thoại dưới lốt sư tử)

Kết quả : Đến cuối đời vẽ được 219 bức

*Ra tập SHIN HANATSUMI (Mùa hái hoa mới-Thơ Haiku)

Dự kiến : đạt 1.000 bài-mỗi ngày 10 bài / 100 ngày liền

Kết quả : Trong 17 ngày,đạt 17x10 = 170 bài.

Do sức khỏe không ổn định đành phải bỏ dở 2 dự định này.

-Năm 1782 : Vãn cảnh núi YOSHINO,tây-nam NARA nổi tiếng danh thắng về mùa hoa anh đào . Đó cũng là chuyến viễn du cuối cùng của ông.Sau này ông còn đi dạo chơi vùng YI gần Kyoto hái nấm rừng. Bị ngộ bệnh nặng,rất may qua khỏi.

-Tháng 10 năm 1783,tại JINIJU ông viết:

“Thế là phần dài nhất của Lộc trời cho ta đã qua.Và ta chờ đợi phút đi về phía bên kia của cuộc đời.Ta đã tự thấy mình kiệt sức rồi”.

Trước khi mất,ông viết 3 khúc từ thế :

1-Rossignol d’hiver

Comme autrefois sur la haie

Chez Wang Wei aussi

Ôi họa mi mùa đông*

hót trên bờ dậu-

Như xưa ở Hoàng Hoài

2-Ô rossignol!

Quel est ce bruit

Givre sur la haie

Ơi họa mi!*

Tiếng gì thế nhỉ?

Tiếng băng tan trên bờ dậu

3-Fleurs de prunier blanches

Et cette nuit qui devient

la lueur de l’aube

Hoa mận trắng xóa*

Và đêm nay bỗng hỏa

ánh bình minh

Buson mất ngày 25 tháng 12 năm 1783 ở tuổi 68.An táng tại Nghĩa trang phía trên đền KONPUKUZI,gần ngôi thảo am của Cụ Basho xưa kia mà chính ông và bà vợ (sau thành ni cô) đã từng sửa sang,tu bổ.

***

Cũng như xưa kia,Cụ Basho đã nâng thơ Haiku lên tuyệt đỉnh,vào hàng Văn chương thanh cao nhất-BUSON đến lượt mình,đã tiếp cho Haiku hơi thở mới,đúng vào thời kỳ thể thơ này đang bị bỏ rơi kể từ khi Cụ BASHO qua đời.Mãi 100 năm sau,MASAOKA SHIKI (1867-1902) nhà Phê bình và Đại thi sĩ đã trả lại công bằng cho BUSON khi đặt ông vào vị trí chuẩn xác trong lịch sử Văn học Nhật Bản : So sánh” BUSON ngang tầm với BASHO”lần đầu tiên ở nước này.

Phối hợp tài năng hội họa đỉnh cao và thi ca thượng thặng,BUSON đã rút biết bao kinh nghiệm khi tiếp xúc với thiên nhiên,đã đạt tự do biểu cảm và một độ cao trữ tình ít người sánh kịp trong thơ Haiku.

Chính ông đã đề xuất BUNJIN GA (Hội họa của văn nhân) và NANGA (lấy tứ trực tiếp từ hội họa Trung Hoa) Ông đã bảo vệ nguyên tắc Không chuyên nghiệp hóa trong Quy chế “ HỌA SỸ-THI SĨ”.Ông đã lập ra Trường phái học HAIGA : Phối hợp trong cùng một không gian HAIKU & HỘI HỌA,nhấn mạnh các hình ảnh chủ đạo,đẹp đẽ của bài thơ bằng tranh thủy mặc (lavis) để nhấn mạnh sức gợi cảm.

Về cuối đời,ông rời bỏ hoàn toàn hội họa ,chỉ dành thời gian làm thơ.Ông dạy học trò sự cần thiết VIỆC HỌC TẬP NGHIÊM CẨN mọi tác phẩm của Quá khứ để rút ra các lý tưởng của Tiền Nhân./.

Đinh Nhật Hạnh dịch thơ

***

PHỤ LỤC QUÝ HIẾM CẦN BIẾT VỂ ĐẠI SƯ BUSON

HỌ TÊN & BÚT DANH CỦA ĐẠI SƯ BUSON

Thật chưa có ai trên thi đàn Haiku Thế giới cổ kim lại có 2 họ và 25 tên và bút danh như Đại sư BUSON.Trong suốt cuộc đời mình,chưa hiểu lý do gì mà ông lại dùng nhiều bút danh đến thế.

Đặc biệt là ông có 2 họ:

Họ khai sinh : TANIGUCHI

Họ thứ hai: YOSA (năm 38 tuổi)

24 TÊN & BÚT DANH :

BUSON (từ năm 1774- khi đã 58 tuổi)

-Nobuaki –Shinsho –Busei- Choko- Chokyo- Choso-Gasendo - Hajin-

Hakundo -Heikyundo- Rakujitsuan- Saicho- Sanka- Sansodo - Sha Sunsei- Shain-Shikoan –Shimei-Shunsei-Tosei-Undo-Unsai-Yaha’no-Yahantai .

***

Tham khảo:

Buson-66 haiku

Dịch từ tiếng Nhật của Joan Titus-Carmen

Buson-1020 haiku

Dịch từ tiếng Nhật củaTakafumi Saito

KỲ SAU: BUSON “ Haiku mùa Xuân”

Mùa xuân- 115 bài Haiku cổ điển Nhật Bản

alt

01-Mùa xuân này trong lều tôi

-không có gì

-không thiếu gì

YamaguchiSodo (1642-1716)


02-Xuân vừa sang-

43 *tuổi tôi vẫn ngồi đó

trước bát cơm không

Kobayashi Issa (1763-1827)

*Ngày xưa,ở Nhật Bản tuổi 40 là năm hạn lớn,

Vì số 4 và chữ Tử là đồng âm.Người ta rất kiêng.


03- Tôi rửa chân

Chậu nước tràn

như mùa xuân

Buson (1716-1783)


04- Xuân đầu tiên

mưa đang giọt giọt

trên cành cây trụi

Takahama Kyoshi (1874-1959)


05-Mấy viên thuốc tễ

trên giường bệnh tôi

Xuân hồi sinh

Masaoka Shiki (1867-1902)


06-Cô đơn

Xuân lạnh

chẳng gì hơn

Uemura Sengyo (1921-1996)


07-Sớm xuân

chiếc bóng tôi

cũng đầy sinh lực

Shiki


08-Sáng nay

mặt trời vọt lên

từ đầu con cá trích

Buson

Minh họa bài thơ này,nhà thơ- họa sĩ vẽ con cá trích đầu hướng lên trên

Ông hướng về nguồn cội chữ Nhật bản mà mẫu tự đều tượng hình.


09-Ngày xuân

chỉ một vũng nước

lưu bóng chiều tà

ISSA


10- Nắng xuân

mùi hương tóc ấy

trong thang máy này

Imazumi Ugai (1883-1959)


11- Trên bãi cát

theo từng dấu chân đi

mùa xuân trải dài

Shiki


12-Một mình *

tôi chuốt vần thơ

trong ánh ngày nấn ná

Takayama KYOSHI (1874-1959)

Bài thơ gây xúc động,ám chỉ 2 nhà thơ:SHIKI (thầy cũ) và bạn K.HAKIGOTO

mà ông rất gắn bó vừa rất mâu thuẫn-đều đã mất.Chỉ còn lại một mình.


13- Không có cầu –

Ngày nằm dài

trên làn nước xuân

BUSON


14-Suốt dọc sông

chẳng có một cây cầu

hôm nay dài vô tận

SHIKI


15-Người ta già đi

dẫu ngày dài

nguồn nước mắt

ISSA*

Ông là nhà thơ có số phận bi thảm nhất mà chúng tôi sẽ giới thiệu chuyên đề.


16-Thuyền và bờ

đáp ứng nhau

trong ngày dài

SHIKI


17-Trên mặt sông

từng làn sóng lụa

-Mưa xuân

RYOKAN (1758-1831)


18-Mưa xuân

Ao và sông

tiếp nối nhau

SHIKI


19-Trên vai

tượng Đại Phật

tuyết tan

SHIKI


20-Chân núi

dưới mặt trời độ lượng

–Một giãy mồ

Taneda SANTOKA (1882-1940)


21-Giẫm lên cây xanh-

Tôi giẫm

một giải mây

Kawabata BOSHA(1900-1941)


22- Huýt sáo liên hồi

-Sáng nay

Trong rừng cây lên xanh

Ozaki HOSAI (1835-1925)


23-Sợi giây diều

giữa trời mất hút

rõ lằn trên tay

Yamaguchi SEISHI (1901-1994)


24-Thủy triều xuân

Thân tôi

vang vang tiếng còi tàu

Yamaguchi SEISHI


25-Tiếng kéo-

người bán hoa

thức tôi dậy muộn

Ozaki HOSAI (1885-1925)


26-Lại rơi xuống đất

cánh diều giấy

lạc linh hồn

Kobota RUHONTA (1881-1925)


27-Họ cày ruộng

ngay cả giải mây im lìm

cũng đã bay đi

BUSON


28-Với giọng hót màu vàng*

Họa mi

gọi mẹ cha

ISSA

*Màu vàng chỉ tâm trạng gắt gỏng,giận dõi


29-Ngày dài lê thê

lại sao quá ngắn

với tiếng hót sơn ca

BASHO


29-Một bóng sơn ca vút lên

-Tôi thở sương mù

vút lên tầng mây

SHIKI


30-Tôi hắt xì hơi

và không thấy nữa!

Sơn ca bay rồi

Yoko YAYU (1702-1783)


31-Trong đồng cải dầu

lũ sẻ giả vờ

như đang ngắm hoa

BASHO


32-Từng đàn ngỗng trời

Cánh đồng trước cửa

dường như xa xôi

BUSON


33-Cánh đồng mênh mông

chỉ một tiếng chim trĩ *

ngập tràn

SHIKI

*Chim trĩ ở Nhật Bản là biểu tượng của tình mẫu tử.

Chúng nổi tiếng là dũng cảm ,gan góc bảo vệ con mình.


34- Chiều xuân