Haiku- Dòng sông trong giữa biển thơ dữ dội

Đinh Nhật Hạnh

Trong vòng xoáy hiện đại đời thường, thế giới quanh ta vừa vô biên, vừa nhỏ hẹp. Tưởng chỉ cần ngồi êm trên máy bay siêu thanh chợp mắt trong vòng 24 giờ đã kịp chu du một vòng quả đất. Hoặc chỉ việc nhấp con chuột thông minh, trong nháy mắt đã thâu tóm được mọi số liệu, mọi sự kiện phức tạp đang- đã và sẽ diễn biến trong và ngoài vũ trụ, trên hành tinh này. Riêng về thơ, tưởng cũng vậy. Nhưng cái thế giới vô thanh ấy xuất hiện kỳ ảo như ánh trăng, như vệt sao băng khó mà đọng lại trong tâm thức ngỡ chỉ cần nhắp máy là hiện lên chóng mặt- đọc không xuể, hiểu không kịp, nhớ không nổi- bằng bất kỳ ngôn ngữ nào, thể loại nào, thời đại nào mình muốn biết. Và rồi mệt mỏi, chán ngán như sau các bữa tiệc linh đình thì dù có chỉ số IQ cao như Bill Clinton cũng không sao nhớ nổi- dẫu chỉ một khổ thơ ngắn nhất của mỗi nước trên thế giới phức tạp này.

alt

Xin hãy cùng cánh thơ lượn lờ giữa biển thơ mênh mông ấy- bay lướt qua lãnh địa thơ 3 quốc gia cổ đại. Nào, ta bắt đầu từ tập Hùng ca GILGAMESH có cách đây 45 thế kỷ bằng chữ AKKAD- loại văn tự có họ xa với chữ Ả Rập và Do Thái khắc trên ngói nung, gồm 3.300 câu thơ trên 11 bảng, đang được bổ sung lần thứ 12 từ các mảnh đất nung rải rác, tập hợp được 2/3 nội dung ban đầu với nỗi trăn trở tuyệt vọng: tìm giải đáp cho câu hỏi ghê gớm nhất, khắc khoải nhất của loài người “Làm sao đương đầu với cái chết” tấn bi kịch về thân phận nhân sinh qua cuộc đời của lão tướng URUK trong bao cuộc phiêu lưu mạo hiểm với ước ao, hy vọng, chiến đấu gian nan cuối cùng vẫn dẫn dắt đến kết cục bi thảm không ai tránh khỏi.

Tiếp đó là Trường ca sử thi, có lẽ đồ sộ nhất xưa nay: KATHA SARITSAGARA (Đại dương truyện) gồm 22.000 khổ thơ, dày gấp đôi 2 tập ILIADE (trường ca chiến trận) và ODYSSÉE (tiểu thuyết phiêu lưu mạo hiểm) của HOMER vĩ đại. Chuyện thơ kỳ vĩ này xoay quanh một Hoàng tử Ấn Độ có vợ yêu bị bắt cóc, quyết đi tìm nàng. Trải qua bao hiểm nguy, đói khát, tai nạn khôn lường, Hoàng tử đã gặp lại vợ mình trong 350 câu chuyện thuộc đủ loại: phiêu lưu, tình ái… có kết cấu chặt chẽ hơn nhiều so với “1000 lẻ một đêm” với nàng SHEHERAZADE tinh quái, tài hoa - ĐẠI DƯƠNG TRUYỆN tiêu biểu cho cảm hứng thi ca đặc trưng Ấn Độ. Ngoài tư tưởng, luân lý và tôn giáo còn là bức tranh sinh động muôn màu của xã hội Ấn Độ xa xưa.

Xin mời rán thêm chút nữa, điểm qua thiên “Sử thi của các đấng quân vương SHHANMÉ”, tượng đài của nền văn học IRAN (Ba Tư) từ thuở khai thiên lập địa. Câu chuyện dài xung quanh cuộc xung đột 1.000 năm của hai vị vua – một thiện là FARIDAN, một ác là ZAHHAK. Rốt cuộc, cái ác bị bại vong – vua ác bị xiềng vĩnh viễn trên núi DAMAVAN để xám hối đời đời. Dân IRAN, người không biết chữ văn chung một nhận thức tổng quan của sử thi này: “Người tốt cũng như kẻ xấu chẳng ai sống mãi”. Đẹp đẽ nhất là để lại việc tốt cho đời”.

Hẳn bạn đọc cũng như kẻ viết dông dài này đã phát mệt vì những con số, những thân phận, biến cố khôn lường… kể sơ lược trên đây dù chỉ mới dám lướt qua vài áng sử thi cổ đại nổi tiếng. Trong thực tế, thơ ca nhân loại hiếm khi hiền hòa, bình lặng mà thường bị cuốn vào vòng xoáy nhân sinh, chao đảo dữ dằn của ĐẠI BI KỊCH CON NGƯỜI thể hiện qua muôn mặt đời thường của dòng đời bươn bả cuồng động vẫn chỉ xoay quanh các trục Giàu - Nghèo, Sống - Chết, Tốt - Xấu, Tình yêu. Nhiều cuộc chiến xưa nay đều kéo dài bao thế hệ, sự giành giật hạnh phúc bị cướp đoạt, sự mưu cần hạnh phúc - quyền sống… cùng bao mưu ma chước quỷ đã dìm bao thời đại trong biển tuyệt vọng, căm giận, hãi hùng đâu giành cho người đọc một phút bình yên mà trí óc phải quay cuồng xáo trộn giữa tấn trò đời khốc liệt.

Những lớp người đương thời chúng ta từng trải bao biến cố lịch sử qua 2 thế kỷ long trời lở đất sau những tháng ngày lao vào cuộc chiến đấu một mất một con với các thế lực đối nghịch, nay đã vui hưởng không khí thanh bình này, đã có thể thư gian suy ngẫm về một cuộc sống nội tâm yên ả, nắn nót ít vần thơ, thả hồn mơ màng về những chân trời xa xanh vẳng tiếng chim gù, có cánh bướm vẽ vòng, ngút trời một màu bằng lăng hoài niệm.

Trên thuyền thơ mong manh cánh bướm ấy ta bỗng lạc vào một dòng sông êm ả, tĩnh lặng, hình như không có tiếng đời chao chát. Có khoảng trời riêng, con đò nhỏ cắm sào đợi khách, có nhạc ve tụng ca mùa hạ ấm, có đàn sếu bay về phương Nam… cánh cò chao phân vân trên màu nắng khói sương Hồ Ba Bể, có đàn cá lượn lờ đông đặc suối Cẩm Thủy đất Thanh. Tiếng võng kẽo kẹt ấm lời mẹ ru năm nảo năm nào bỗng vọng về nhịp với bóng tre ngà lay lắt đưa ta về tuổi thơ êm đềm. Ta bỗng nhẹ người như đã trả về quá khứ những bon chen, bức xúc, khổ cực của cuộc đời vừa hôm qua thôi, soi bóng mình phản chiếu trong gương nước Ao Tiên muôn đời xanh ngọc bích. Cuộc đời sao đẹp đến thế, chỉ cần ngắm một giọt sương mai đọng trên lá cỏ:

“Mải chơi, mải chơi

trên từng lá cỏ

sương và sương ơi”

H.RANSETSU (1654-1707)

(Nhật Chiêu dịch)

Có thể thấy thu nhỏ hình ảnh quê hương:

* “Trong mỗi giọt sương

lung linh

quê mình”

ISSA (1763-1827)

… Một dòng sông đôi bờ mưa nắng:

“Một bờ sông nghiêng nắng

và bờ kia đang rơi

vài giọt mưa lấm tấm”

BUSON (1716-1783)

(Nhật Chiêu dịch)

… Và hổn hển làn sóng biển xuân thì khêu gợi:

“Xuân thì biển

một ngày dài hổn hà hổn hển

hổn hà hổn hển”

BUSON

(Lê Thiện Dũng dịch)

… Trong vòng xoáy của cuộc đời muôn mặt - dẫu trong hào quang nhung lụa hay giữa tột cùng đói khổ, tuyệt vọng ai mà chẳng có lúc nghĩ giống nhau - “lòng vả như lòng sung”:

*“Thiên đường -

một người đàn bà

một bông sen đỏ”

M.SHIKI (1867-1902)

… Rồi bất chợt trước vẻ đẹp nõn nà đến mềm lòng, tạo một tình huống phân vân khó nghĩ, khó quyết cho bất kỳ bậc tu mi nào:

* “Đôi gò bồng đảo,

tuyệt trần

một con muỗi”

OZAKI HOSAI (1885-1926)

… Kể cả với cầm thú - tưởng vô tình vẫn:

* “Hoảng loạn

Cầu thang đổ sập

tình yêu lũ mèo”

SHIKI

… Trăm năm phù thế - dẫu ở thời đại nào vẫn tinh tế đầy tính nhân văn qua mấy câu:

* “Trên cầu treo

đời ta xoắn cuộn

vào thân leo thường xuân”

BASHÔ (1644-1694)

* “Bùn trôi

tự

lọc”

TANEDA SANTÔKA (1882-1940)

… Và đau đớn đến nỗi:

* “Nước mắt xèo xèo rơi

bếp than hồng

tắt ngấm”

BASHÔ

* “Này bướm đập cánh

mình cũng như cậu

chỉ là bụi thôi”

ISSA (1763-1827)

… Cứ thế, vòng mùa – vòng đời vẫn tiếp diễn không ngừng:

* “Lá rơi

Trên lá

Mưa rơi trên mưa”

KATÔ GYÔDAI (1732-1792)

… Với mối cảm thông giao hòa sâu nặng hai chiều giữa Người và Mẹ thiên nhiên kiều diễm:

* “Hàng năm mơ về

hoa cúc

Hoa cũng thế về ta”

M.SHIKI (1867-1902)

… Với bao luyến nuối:

* “Mùa xuân đang qua

- ngại ngần

Giữa những cây anh đào nở muộn”

BUSON

… Với ước mơ thầm kín đẹp như… thơ:

* “Dưới trăng mơ màng,

bóng hoa

bóng đàn bà”

NATSUME SUSEKI (1865-1915)

… Rồi câu hỏi đau đáu, tự ngàn xưa - có lẽ cả ngàn sau - không sao lý giải:

* “Chẳng hiểu vì sao

yêu thế gian này

nơi vào để chết!”

NATSUME SUSEKI (1865-1915)

Và con thuyền mỏng manh đang đưa ta lướt êm trên dòng sông trong bay bổng qua thác ghềnh bão tố của từng mảnh đời, của cả thế gian quay cuồng này như lạc vào mắt bão ngắn ngủi làm sao, quý giá làm sao!

Dòng sông ấy, dòng sông thơ Haikư.

...

* Đinh Nhật Hạnh dịch

Ngõ Bằng Lăng

ĐNH

Video Tổng Hợp

Mời Quảng Cáo

Lượng truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay215
mod_vvisit_counterHôm qua245
mod_vvisit_counterTất cả54926
Hiện có 56 khách Trực tuyến