Tính dục trong Haiku của Bashô - Nhật Chiêu

(Thiếu nữ Nhật Bản và chiếc gương màu đen - Balthus, 1967)


猫の妻竃の崩れより通ひけり
neko no tsuma/ hetsui no kuzure yori/ kayoikeri

Nàng mèo
nơi gian bếp đổ
thường đón đưa yêu

Nàng mèo của Bashô đa tình nên xó bếp hoang thường có khách như bếp cần lửa. Nhà thơ cũng gợi một chương trong Truyện Ise nơi một tiểu thư đón tình nhân đến với mình qua khe hở vách đất trong vườn.

*

猫の恋やむとき閨の朧月
neko no koi/ yamu toki neya no/ oborozuki

Ngừng cuộc yêu đương
đôi mèo khuê các
trăng đã mờ sương

Chuyện mèo yêu đương hẳn rồi. Nhưng neya là Khuê, tức khuê phòng thì nhân hóa đậm. Mờ sương vì không gian ẩm hơi lạnh mùa xuân dâng lên từ biển cũng là biểu tượng tình.

*

夕顔や酔うて顔出す窓の穴
yūgao ya/ youte kao dasu/ mado no ana

Hoa tịch nhan chiều nay
ô cửa hoa vừa mở
lộ mặt nồng hơi say

Tịch nhan là nhan sắc chiều, như triêu nhan là nhan sắc ban mai. Tịch nhan có thể là bông bí ở Việt Nam là moonflower ở nơi khác. Gì cũng được mà hoa. Miễn là hoa mở cửa mình. Hồng. Đẹp. Say.

*

濡れて行くや人もをかしき雨の萩
nurete yuku ya/ hito mo okashiki/ ame no hagi

Ôi đinh hương đầu mùa
có người đi ướt đẫm
lặng nhìn em trong mưa

Ướt đẫm trong nguyên văn là nure thường đa nghĩa trong thơ ca Nhật. Ướt gì? Mưa, sương, lệ và cả giọt ái ân. Nước vẫn là biểu tượng tình. Chiêm ngưỡng cỏ thu đinh hương trong mưa là một mê tình.

*

牡丹蘂深く分け出づる蜂の名残り哉
botan shibe fukaku/ wakeizuru hachi no/ nagori kana

Từ nhụy mẫu đơn
con ong vào sâu ấy
bay ra tần ngần

Bài haiku này có hình thức bất thường : 8- 8-5. Dường như chia tay là dùng dằng khôn kham dù là bạn hay tình. Luyến ái lụy. Kinh Duy Ma từng nói Dâm tình như Giải thoát. Là thiền đấy.

*

この秋はなんで年よる雲に鳥
kono aki wa/ nande toshiyoru/ kumo ni tori

Mùa thu này
đã già rồi đấy
chim vào trong mây

chuunen no/ otoko no miryoku/ tori kumo ni
Mị lực đầy/ người đàn ông đứng tuổi/ chim vào trong mây - Shizuko
Hãy nói về miryoku tức mị lực. Ta không sống trong trọng lực. Mà là trong mị lực. Mị lực của cái đẹp và tình yêu . Hay mị lực của cái chết? Shizuko là nhà thơ nữ từng làm kỹ nữ thế kỷ hai mươi. Thơ nàng đầy mị lực. Một thứ haiku sắc tình chân thực. Chim trong mây qua hai bài haiku trên gợi ra cái bay bổng đầy mị lực cũng như cái chìm sâu cũng đầy mị lực. Và do đó cũng đầy nhục cảm.

*

ひ れ 振 り て め じ か も 寄 る や 男 鹿 島
hire furi te/ mejika mo yoru ya/ Oga no shima

Lông đuôi ve vẩy
ôi nàng hươu ấy
băng mình đến đảo Nai Trai


び い と 啼 く 尻 声 悲 し 夜 の 鹿
bii to naku/ shirigoe kanashi/ yoru no shika

Kêu bi i
con nai đêm ấy
giọng tình ai bi

Đảo Oga (Nam Lộc) có cái tên có thể hiểu là đảo hay bán đảo của những chàng nai. Bashô hài hước rằng nàng nai lao tìm các chàng của mình trên đảo ấy. Con người khác chi nai có thể chia làm hai loại: phường mê trai và phường mê gái. Bài sau là tiếng kêu tình. Dường như vọng từ một chuyến đi dạo ban đêm quanh hồ ở Nara với con trai của người tình xưa đã mất.

*

美しきその姫瓜や后ざね
utsukushiki/ sono hime uri ya/ kisaki zane

Đẹp ẩn trong nàng
hạt vàng dưa công chúa
tỏa hương nữ hoàng

Dưa công chúa (hime uri) là tên người Nhật gọi một loại dưa hồng. Nhà thơ nhìn vào nhân hạt (zane) của dưa và đã thấy cái đẹp nữ hoàng của công chúa nhỏ. Như thế là nhìn rất sâu vào cái đẹp bí ẩn kín nhiệm của nữ tính bởi vì nhân hạt zane cũng là sane tức âm vật (clitoris). Bạn thấy đó Bashô cho thơ chạm đến tận cùng tính nữ. Thử liên tưởng đến nhựa mít của Hồ Xuân Hương đi.

*

梅 柳 さ ぞ 若 衆 か な 女 か な
ume yanagi/ sazo wakashu kana/ onna kana

Liễu và mơ
một trai đồng tính
một nàng gái tơ

鶯 を 魂 に ね む る か 嬌 柳
uguisu o/ tama ni nemuru ka/ taoyanagi

Ôi chim oanh
linh hồn mơ ngủ
cây thùy liễu xanh

Thơ Bashô không bỏ sót điều gì của đời sống. Do vậy ông hài hước gom lá liễu hoa mơ vào trai đồng tính và gái đẹp. Tự nhiên thôi mà. Cái nhìn hồn nhiên từ thế kỷ 17. Chim oanh và liễu thường sánh đôi trong xuân tình và như có chung linh hồn vậy.

*

秋 を 経 て 蝶 も な め る や 菊 の 露

aki o hete/ chō mo nameru ya/ kiku no tsuyu


Bay qua mùa thu

con bướm dường như

uống sương hoa cúc



蝶 も 来 て 酢 を 吸 ふ 菊 の 膾 哉

chō mo kite/ su o sūkiku no/ namasu kana


Con bướm bay vào

món gỏi hoa cúc

nếm vị thanh tao



物 好 き や 匂 は ぬ 草 に と ま る 蝶

monozuki ya / niowanu kusa ni / tomaru chō


Lạ thường

ôi con bướm đậu

trên cỏ vô hương


Con bướm của Bashô thích uống sương hoa cúc hoặc hương vị từ món ăn làm từ hoa cúc. Như người uống trà. Rất sành điệu và phong lưu bay qua mùa đời. Hơn nữa bướm còn đáp trên cỏ vô hương. Nguyễn Du nói Vô tự thị chân kinh mà.


*

春 雨 の 木 下 に つ た ふ 清 水 哉
harusame no/ koshita ni tsutau/ shimizu kana

Mưa mùa xuân
từ cây buông xuống
một dòng suối trong


紙 衣 の 濡 る と も 折 ら ん 雨 の 花
kami ginu no/ nuru tomo oran/ ame no hana

Vớt hoa trong mưa
mặc áo tơi giấy
ướt cũng chưa vừa


結 ぶ よ り 早 歯 に ひ び く 泉 か な
musubu yori / haya ha ni hibiku / izumi kana

Buốt cả răng mình
khi vừa vốc nước
từ khe suối lên

Nước mùa xuân. Tình.Thơ nói về nước như nói về phục sinh tình yêu trên mặt đất thảm họa này.

(Nhật Chiêu)

Video Tổng Hợp

Quảng Cáo